Het kabinet-Jetten houdt vast aan het besluit om niet langer bij te dragen aan de financiering van de Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV). Dat bleek tijdens een zitting bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland. Hier kwamen gemeenten, kerken, hulporganisaties en ongedocumenteerden te staan tegenover minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink (CDA).
Het oorspronkelijke besluit om de rijksbijdrage per 1 januari 2025 stop te zetten, werd op 29 november 2024 genomen door toenmalig minister Marjolein Faber (PVV). Zij koos voor de inzet op terugkeer naar het herkomstland in plaats van gesubsidieerde opvang.
Sinds 2019 boden vijf grote steden – Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Eindhoven en Utrecht – via de LVV 24-uursopvang aan vreemdelingen die geen recht hebben op verblijf. Deze zogeheten bed-bad-broodregeling voorziet mensen van onderdak, maaltijden, de mogelijkheid om zich te wassen en leefgeld.
Het gaat om naar schatting 600 kwetsbare mensen die vaak al lang in Nederland zijn en te maken hebben met fysieke of psychische problemen en een gebrek aan zelfredzaamheid. Sinds het schrappen van de landelijke bijdrage betalen de vijf steden de opvang grotendeels zelf, gesteund door hulporganisaties.
Juridische strijd over mensenrechten en de opvang in Ter Apel
De zitting bij de Raad van State draaide om de hogere beroepen die de minister heeft ingesteld tegen eerdere rechterlijke uitspraken. In mei 2025 oordeelde de rechtbank in Amsterdam dat 28 ongedocumenteerden bij stopzetting van de voorzieningen een groot risico liepen op een onmenselijke of vernederende behandeling.
In april 2026 kwam de rechtbank in Rotterdam tot een soortgelijk oordeel voor 16 personen die onvoldoende zelfredzaam waren en niet in de vrijheidsbeperkende locatie (VBL) in Ter Apel terechtkonden; in dezelfde zaak kreeg de minister voor vier anderen wel gelijk.
De kernvraag voor de Raad van State is of de minister per individu moet onderzoeken of het beëindigen van de voorzieningen een schending oplevert van artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en artikel 4 van het EU-Handvest.
Namens de asielminister betoogde de landsadvocaat dat de rijksoverheid wel degelijk onderdak biedt via de VBL in Ter Apel, mits vreemdelingen bereid zijn mee te werken aan hun terugkeerprocedure. Volgens de landsadvocaat wisten alle partijen dat de LVV op enig moment zou eindigen.
Advocaten en hulporganisaties brengen hier tegenin dat de sobere VBL met slechts 232 plekken op korte termijn niet kan worden uitgebreid en niet geschikt is voor deze specifieke groep. Bovendien toont het jarenlang naast elkaar bestaan van beide voorzieningen volgens hen aan dat er aan beide behoefte is.
Problematiek van kwetsbare en stateloze vreemdelingen
Volgens juristen en maatschappelijke organisaties leidt de opstelling van de staat er toe dat kwetsbare mensen op straat belanden. Advocaat Jelle Klaas lichtte toe dat de doelgroep niet zomaar op een vliegtuig kan worden gezet.
In de groep bevinden zich onder meer stateloze personen uit de voormalige Sovjet-Unie, Myanmar of oorlogsgebieden zoals Zuid-Soedan. Voor hen is het vaak onmogelijk om vervangende reisdocumenten te regelen bij een consulaat of direct voldoende bewijs te leveren aan de IND.
De zaak maakte veel los: vanuit Amsterdam en Rotterdam reden 's ochtends vroeg bussen met betrokkenen naar Den Haag. Omdat niet iedereen in de zaal aan de Kneuterdijk paste, werd de zitting via een livestream gevolgd in een nabijgelegen kerk. De Protestantse Kerk en Kerk in Actie noemden de juridische strijd van de staat tegen de opvang beschamend.
Een uitspraak van de Raad van State laat naar verwachting op zijn vroegst zes weken op zich wachten, al gaf de bestuursrechter aan dat het waarschijnlijk aanmerkelijk langer gaat duren. Tot die tijd blijven de financiele lasten bij de gemeenten liggen.
Omvang van de groep ongedocumenteerden in Nederland
De groep van circa 600 mensen die gebruikmaakt van de bed-bad-broodregeling is een klein onderdeel van het totale aantal vreemdelingen zonder verblijfsstatus. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) verkeren er in Nederland naar schatting tussen de 16.955 en 23.175 ongedocumenteerden (met 95 procent betrouwbaarheid), met een officieel gemiddelde van zo'n 20.000 mensen.
