Belgische infectiologe Erika Vlieghe waarschuwt in haar nieuwe boek “Gepokt en gemazeld. Hoe we infectieziekten met kennis en samenwerking verslaan” dat grote uitbraken en zelfs pandemieën opnieuw kunnen opduiken, ook in Europa. Volgens haar moeten we ons daar mentaal én praktisch op voorbereiden.
Gebrek aan pandemische paraatheid
In haar boek beschrijft Vlieghe hoe Europese landen de voorbije decennia faalden om een echte pandemische paraatheid uit te bouwen. “We dachten dat dergelijke pandemieën tot het verleden behoorden,” schrijft ze. “Daardoor dachten we niet aan strategische voorraden en omarmden we het mondmasker veel te laat als mogelijk preventiemiddel.”
Tijdens de COVID-19-crisis kwam er volgens haar tijdelijk aandacht voor de vraag hoe toekomstige pandemieën vermeden konden worden, maar die aandacht verslapte zodra de situatie onder controle was. Zo blijven we volgens Vlieghe gevangen in “een cyclus van ontkenning en paniek”.
“Een crisis mag niet het enige moment zijn waarop we onze structuren op orde zetten”
De infectiologe pleit daarom voor een uitgeschreven en uitgewerkt langetermijnplan, waarin duidelijk staat wat er moet gebeuren, en door wie, in geval van een nieuwe pandemie. Dat plan moet regelmatig worden bijgewerkt, geactualiseerd en ingeoefend.
Daarnaast moet de communicatie tijdens een pandemie volgens Vlieghe veel rechtlijniger en begrijpelijker zijn voor het brede publiek. “Een crisis zou niet het enige moment mogen zijn waarop we onze structuren op orde beginnen te zetten,” benadrukt ze.
Lessen uit COVID-19
Tijdens de coronacrisis werd duidelijk dat het bestaande grieppandemieplan – opgesteld in 2009 – niet meer up-to-date was. De hervormingen in de gezondheidszorg, zoals de zesde staatshervorming en de vorming van ziekenhuisnetwerken, maakten het plan deels achterhaald.
Toch ziet Vlieghe ook hoopvolle evoluties. Vijf jaar na COVID-19 zijn verschillende controleorganen, zoals de Risk Management Group, versterkt. Er verschijnen nu wekelijkse rapporten over luchtweginfecties, en ventilatie van binnenruimten krijgt eindelijk de aandacht die het verdient.
Ervaring in binnen- en buitenland
Erika Vlieghe is internist-infectiologe aan het Universitair Ziekenhuis Antwerpen, waar ze de afdeling algemene inwendige geneeskunde, infectieziekten en tropische geneeskunde leidt. Ze doceert aan de Universiteit Antwerpen en het Instituut voor Tropische Geneeskunde, en heeft werkervaring in België, het Verenigd Koninkrijk, Oeganda, Ecuador en Cambodja. Tijdens de COVID-19-pandemie leidde ze verschillende wetenschappelijke commissies die de federale overheid adviseerden.
Met “Gepokt en gemazeld” wil Vlieghe volgens eigen zeggen niet alleen waarschuwen, maar ook aansporen tot duurzame samenwerking en structurele voorbereiding. “De volgende pandemie zal niet wachten tot wij klaar zijn,” schrijft ze.
