Hoewel het totale aantal volwassen verdachten daalde, steeg het aantal minderjarige verdachten voor (poging tot) moord en doodslag. Daarnaast namen de autoriteiten een ongekende hoeveelheid illegale vuurwapens in beslag bij jongeren. Het gaat hierbij voornamelijk om messen, maar steeds vaker ook om vuurwapens zoals omgebouwde gaspistolen.
Criminologen en jeugdwerkers spreken van een verhardingstrend: een beperkt aantal jongeren maakt in toenemende mate op ernstigere wijze gebruik van wapens. Professor Frank Weerman stelt dat een meerderheid van de jongeren een wapen bij zich draagt uit een gevoel van onveiligheid, terwijl een kleinere groep dit doet om criminele redenen.
20% toename in delicten met vuurwapens
Na een alarmfase in 2019 hebben lokale overheden, wetshandhavers en overheidsinstanties in 2020 het actieplan Wapens en Jeugd gelanceerd, samen met de campagne “Leg je mes neer, doe iets met je leven”, die inleveracties en sta-en-zoek-acties omvatte.
Het doel was om het aantal incidenten binnen twee jaar met een kwart terug te dringen. Uit een evaluatie van RTL Nieuws en eerder onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) blijkt dat deze strategie het probleem niet heeft verholpen.
Zij stellen dat het aantal jeugdverdachten dat betrokken is bij vuurwapendelicten sinds 2019 met ongeveer 20% is gestegen, en dat het aantal gemeenten met minderjarigen die verdacht worden van vuurwapenincidenten tussen 2019 en 2025 is toegenomen van 45 naar 64.
Wapengebruik onder jongeren “uiterst zorgwekkend”
Deskundigen stellen vast dat het actieplan niet succesvol was vanwege te algemene maatregelen en het feit dat de beoogde doelgroep niet werd bereikt.
Het WODC waarschuwde eerder al dat er onvoldoende eerder onderzoek was gedaan naar welke maatregelen effectief zijn. Bovendien is er gewaarschuwt dat een sterke focus op wapenbezit en grootschalige inleveracties een averechts effect kan hebben door het gevoel van onveiligheid te vergroten.
Ook minister van Justitie en Veiligheid David van Weel noemt de toename van wapengebruik onder jongeren “uiterst zorgwekkend” en stelt dat het louter vergroten van de politie-inzet en handhaving onvoldoende is; hij is van mening dat een meer omvattende maatschappelijke verschuiving in houding en omgangsvormen nodig is.
Deskundigen benadrukken dat wapenbezit een weerspiegeling is van diepere problemen en dat er systematische, datagestuurde en specifieke strategieën nodig zijn — een proces dat jaren in beslag kan nemen.
