De Nederlandse Rijksoverheid moet in de komende jaren ingrijpend krimpen. Staatssecretaris voor Slagvaardige Overheid Eric van der Burg (61) heeft in een brief aan de Tweede Kamer bekendgemaakt dat het kabinet streeft naar het schrappen van ongeveer 25.000 voltijdsbanen tegen 2035. Dit komt neer op circa 16 procent van de ruim 160.000 voltijdse ambtenaren die onder de plannen vallen.
Uiteindelijk moet deze personeelsreductie leiden tot een jaarlijkse besparing van 3,5 miljard euro. Hoewel eerdere kabinetten eveneens streefden naar een kleinere overheid maar het aantal ambtenaren juist zagen toenemen, benadrukt Van der Burg dat dit kabinet wel resultaat zal boeken omdat de noodzaak tot verandering door iedereen wordt ingezien.
Uitzonderingen en de druk op uitvoeringsinstanties
De voorgenomen banenreductie zal niet voor elke overheidssector gelden. De politie en Defensie worden uitdrukkelijk buiten schot gehouden. Wel is duidelijk dat uitvoeringsinstanties die al onder grote druk staan, zoals het UWV, de IND en de Belastingdienst, op voorhand geen uitzonderingspositie krijgen.
Volgens de staatssecretaris kunnen ook deze organisaties met minder personeel toe, mits er fors werk wordt gemaakt van het vereenvoudigen of schrappen van regels. Door het schrappen van uitzonderingen op regels moet het werk voor ambtenaren overzichtelijker en eenvoudiger worden. Binnen een half jaar hoopt Van der Burg de plannen om de overheid eenvoudiger, slimmer en kleiner te maken concreter uitgewerkt te hebben.
Efficiëntie, AI en de herziening van adviesorganen
Om met minder mensen te kunnen functioneren, zet het kabinet in op een combinatie van efficiëntie en inhoudelijke keuzes. Aan de operationele kant worden facilitaire diensten op ministeries versoberd, ICT-systemen gestandaardiseerd en maatregelen genomen zoals de inzet van kunstmatige intelligentie (AI). Omdat efficiënter werken alleen niet volstaat, zal het kabinet ook duidelijke keuzes maken over wat de overheid anders, minder of niet meer gaat doen.
Een belangrijk onderdeel hiervan is het snijden in adviesorganen. Momenteel telt de Rijksoverheid circa 28 adviescolleges en 150 adviescommissies (in totaal zo'n 178 adviesorganen). Het schrappen van een deel hiervan moet aanzienlijk veel ambtelijke capaciteit vrijmaken.
Daarnaast wil het kabinet het aantal verplichte wetsevaluaties verminderen en de Wet open overheid (Woo) hervormen. Omdat informatieverzoeken van burgers en journalisten regelmatig zo breed zijn ingestoken dat het verwerken ervan extreem veel tijd kost, moet de wetgeving worden aangepast.
Vergelijkbare besparingsmaatregelen in België
De Nederlandse voornemens staan niet op zichzelf. Ook in België nemen de overheden maatregelen om het ambtenarenkorps te verkleinen. De Vlaamse regering wil 180 miljoen euro besparen op haar overheidspersoneel van iets meer dan 28.000 medewerkers, waarbij twee op de drie uitstromende ambtenaren niet meer worden vervangen.
De Belgische federale regering wil tegen 2029 ongeveer 459 miljoen euro bezuinigen op het ambtenarenbestand. Zolang de opgelegde besparingen niet zijn gehaald, mogen diensten daar slechts twee van de vijf vertrekkers vervangen. Evenals in Nederland vallen veiligheidsdiensten — waaronder de politie, Defensie en in België ook Justitie — buiten deze maatregel.
