Met de naderende NAVO-top op 7 en 8 juli 2026 bevindt Ankara zich in het absolute centrum van de Europese geopolitiek. Vlak voor deze cruciale bijeenkomst bracht een delegatie van topfunctionarissen van de Europese Unie een hoogbezoek aan de Turkse hoofdstad.

De boodschap na afloop van de gesprekken met president Recep Tayyip Erdogan was helder: in een steeds turbulenter internationaal klimaat kunnen Europa en Türkiye niet om elkaar heen. Deze hernieuwde diplomatieke synergie valt samen met een grotere, structurele verschuiving binnen het trans-Atlantische bondgenootschap—een transitie die analisten inmiddels omschrijven als de geboorte van 'NAVO 3.0'.

EU en Türkiye herbevestigen strategisch partnerschap

Tijdens de bilaterale gesprekken in Ankara onderstreepte de EU-top het grote strategische belang van de banden met Türkiye. Kaja Kallas, de buitenlandchef van de EU, noemde Türkiye een "sleutelpartner op het gebied van veiligheid, migratie en energie," en wees nadrukkelijk op de status van het land als kandidaat-lidstaat.

In een gezamenlijke verklaring gaven de partijen aan de onderlinge samenwerking snel te willen intensiveren. De belangrijkste speerpunten op de agenda zijn:

• Regionale stabiliteit en conflictbeheersing: Beide partijen herbevestigden hun steun voor de soeveriniteit en territoriale integriteit van Oekraïne. Türkiye werd specifiek geprezen om zijn aanzienlijke bijdrage aan de bescherming van de oostflank van de NAVO. Daarnaast is er gesproken over de escalaties in het Midden-Oosten en de lopende VN-inspanningen rondom de Cypriotische kwestie.

• Economische en infrastructurele integratie: Er zijn concrete stappen gezet om de modernisering van de bestaande Douane-unie te versnellen. Ook werd de geleidelijke hervatting van de activiteiten van de Europese Investeringsbank (EIB) in Türkiye toegejuicht.

• Structurele dialoog: Voor het einde van het jaar staan er nieuwe high-level dialogen gepland op het gebied van economie, handel, migratie, veiligheid, gezondheidszorg, wetenschap en landbouw.

EU-commissarissen Magnus Brunner (Binnenlandse Zaken en Migratie) en Marta Kos (Uitbreiding) benadrukten via sociale media dat nauwere samenwerking tussen Brussel en Ankara voor meer voorspelbaarheid zorgt in Europa en Azië, met name op het vlak van digitale en fysieke connectiviteit.

De transitie naar 'NAVO 3.0'

De hernieuwde focus op Türkiye sluit naadloos aan op de brede transformatie die binnen de NAVO gaande is. Wanneer de regeringsleiders volgende week in Ankara bijeenkomen, staan zij voor de grootste strategische omslag sinds het einde van de Koude Oorlog.

Onder druk van de voortslepende oorlog in Oekraïne, de stringente eisen van de Amerikaanse president Donald Trump en de toenemende focus van Washington op de geopolitieke competitie met China, verschuift de militaire balans.

Analisten spreken van 'NAVO 3.0': een model waarin de Europese bondgenoten de hoofdverantwoordelijkheid nemen voor de conventionele defensie op het eigen continent. De Verenigde Staten trekken zich niet terug, maar gaan zich primair richten op de nucleaire afschrikking en geavanceerde strategische capaciteiten die Europa zelf nog niet kan dupliceren.

Meer dan alleen 'lastenverdeling'

Hoewel opeenvolgende Amerikaanse regeringen al decennia hameren op een eerlijkere verdeling van de militaire kosten, heeft de tweede ambtstermijn van Trump de urgentie in Europa fundamenteel veranderd. Volgens Karl-Heinz Kamp van de Duitse Raad voor Buitenlandse Betrekkingen (DGAP) is Europa na decennia van loze beloften eindelijk wakker geschud.

Tijdens de vorige NAVO-top in Den Haag stemden de lidstaten in met een historisch streefcijfer om de defensie-uitgaven tegen 2035 te verhogen naar 5% van het bbp. Hoewel alle Europese NAVO-leden in 2025 voor het eerst de oude 2%-norm haalden, is de praktijk op de grond nog ongelijk verdeeld:

• Polen loopt voorop en investeert inmiddels 4,48% van het bbp in defensie, gedreven door de acute dreiging die het land ervaart vanuit Rusland.

• Landen in Zuid-Europa, zoals Italië, ervaren minder directe dreiging aan hun grenzen en boeken aanzienlijk minder vooruitgang richting de nieuwe budgettaire doelstellingen.

De transitie verloopt echter niet zonder risico's. Het annuleren van geplande Amerikaanse brigade- en raketimelementen in Centraal-Europa voedt de angst dat Washington zijn militaire voetafdruk sneller verkleint dan de Europese legers kunnen compenseren.

Op het gebied van satellietcommunicatie, strategisch transport, inlichtingen en logistiek blijft Europa voorlopig nog jarenlang afhankelijk van Amerikaanse systemen.

Strategische autonomie versus 'volwassenheid'

De veranderende koers wakkert ook de interne Europese discussie over de eigen veiligheidsarchitectuur aan. Waar Frankrijk traditioneel streeft naar 'strategische autonomie'—een concept dat door critici vaak wordt gezien als een politiek project voor Franse dominantie zonder reële financiële ruggengraat—pleiten Oost-Europese analisten eerder voor 'strategische volwassenheid'.

Riho Terras, vicevoorzitter van de defensiecommissie van het Europees Parlement, stelt dat het simpelweg niet langer mogelijk is om blind op de VS te vertrouwen. Tegelijkertijd waarschuwt hij dat een apart 'Europees leger' een slecht idee is dat de NAVO onnodig zou verzwakken. De consensus onder experts is dat Europa sterker moet worden binnen de bestaande NAVO-structuren, in plaats van nieuwe politieke organen op te richten.

Waar past Türkiye in het plaatje?

Binnen deze nieuwe defensie-architectuur is een cruciale rol weggelegd voor gastland Türkiye. Defensie-experts, waaronder Paul Taylor van het European Policy Centre, wijzen erop dat de EU alleen geen effectief militair besluitvormingsorgaan kan zijn door de strikte unanimiteitsregels en het feit dat cruciale Europese veiligheidsactoren buiten het EU-blok vallen.

Er is behoefte aan een permanente defensiestructuur waarin landen als het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en Polen nauw samenwerken met Türkiye. Türkiye is niet alleen een onmisbare militaire macht aan de Zwarte Zee en een vitale partner voor Oekraïne, maar heeft zich de afgelopen jaren ook ontwikkeld tot een grote, onafhankelijke hub voor de productie van geavanceerde wapensystemen.

Mocht Washington in de toekomst besluiten dat een regionaal conflict aan de Europese buitengrens "niet Amerika's oorlog" is, dan is een sterke en geïntegreerde coalitie met Türkiye in de harde kern essentieel om snel en daadkrachtig te kunnen handelen. De top in Ankara markeert daarmee het startpunt van een nieuw tijdperk waarin Europa zijn eigen veiligheidsbelangen definitief zelf moet gaan behartigen.