De fraude in België neemt in hoog tempo toe en wordt steeds geavanceerder. Zowel het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) als waakhond FSMA slaan alarm over een forse stijging van het aantal meldingen. Oplichters maken niet alleen gebruik van de traditionele telefoontjes, maar zetten inmiddels ook artificiële intelligentie (AI) en valse WhatsApp-groepen in om slachtoffers miljarden afhandig te maken. Vorig jaar verloren Belgen alleen al meer dan €38,3 miljoen aan online beleggingsfraude.
Telefoonfraude: Van robocalls tot AI en fysieke bezoeken
Het CCB waarschuwt voor een sterke stijging in zogenaamde 'vishing' (voice phishing). In het laatste kwartaal van vorig jaar ontving de instantie 226 meldingen, en in de maand januari van dit jaar stond de teller al op 106. Volgens CCB-woordvoerder Katrien Eggers verloopt deze vorm van oplichting in golven, waarbij de stijging deels te verklaren is door recente sensibiliseringscampagnes.
De tactieken van de fraudeurs worden steeds geraffineerder:
Betrouwbare instanties: Oplichters doen zich vaak voor als de politie, Proximus, Argenta of Card Stop.
Robocalls: Vaak begint het met een buitenlands nummer en een automatische band. Drukt het slachtoffer op een toets, dan volgt er een gesprek met een 'operator'.
Inzet van AI: Cybercrime-expert Mathieu Verschraege merkt op dat de bellers niet alleen feilloos Nederlands spreken, soms zelfs met een lokaal accent, maar dat er steeds vaker gebruik wordt gemaakt van artificiële intelligentie om stemmen te genereren.
Hybride fraude: Naast het telefonisch ontfutselen van codes, gaan criminelen soms nog een stap verder door persoonlijk bij het slachtoffer aan te bellen. Ze bieden dan aan om te 'helpen' door bankkaarten door te knippen of geld veilig te stellen.
Valse beleggingen via WhatsApp
Naast telefonische oplichting, is online beleggingsfraude een enorme inkomstenbron voor criminelen. De financiële toezichthouder FSMA ontving vorig jaar 211 meldingen, een stijging van 11 procent ten opzichte van het jaar ervoor.
Hierbij vallen de volgende trends op:
WhatsApp-groepen: Fraudeurs doen zich in groepsgesprekken voor als bekende economen of bedrijfsleiders en geven valse "beleggingstips".
Enorme schadebedragen: Alleen al in de laatste zes maanden van het jaar ging er via WhatsApp-fraude ruim €9,5 miljoen verloren. Een gemiddeld slachtoffer verliest zo'n €73.000.
Doelgroep: De slachtoffers van deze specifieke beleggingsfraude zijn voornamelijk mannen ouder dan 50 jaar.
Crypto: Valse handelsplatformen en cryptofraude maken nog steeds de helft van alle meldingen uit.
De psychologie achter de oplichting: Tijdsdruk en schaamte
Hoewel in principe iedereen slachtoffer kan worden, richten fraudeurs zich vaak op kwetsbare of eenzame ouderen. Expert Verschraege benadrukt dat oplichters gebruikmaken van psychologische mechanismen zoals plotse urgentie en sociale druk. Slachtoffers die onder tijdsdruk worden gezet en zich schamen voor hun beperkte digitale vaardigheden, gaan veel sneller overstag.
Preventie en de rol van instanties
De belangrijkste vuistregel ter preventie blijft om nooit persoonlijke codes te delen via de telefoon. Het Centrum voor Cybersecurity België raadt aan om bij twijfel over een onbekend nummer de oproep direct af te breken.
Tegelijkertijd nemen instanties maatregelen. De FSMA heeft zich aangesloten bij het Belgian Anti-Phishing Shield van het CCB. Sinds halverwege vorig jaar zijn hiermee 245 frauduleuze domeinen geblokkeerd, wat heeft voorkomen dat bijna 23.000 mensen op een criminele site terechtkwamen.
Er klinkt echter ook kritiek op de bankensector. Volgens expert Verschraege moeten banken meer structurele beschermingsmechanismen inbouwen, in plaats van de verantwoordelijkheid uitsluitend bij de consument te leggen. Hij noemt de recente introductie van 'phishingverzekeringen' (zoals bij KBC) een verkeerd signaal: beveiliging zou de standaard moeten zijn, en geen verdienmodel.
