In een dramatische wending hebben de Verenigde Staten, Iran en Israël woensdag ingestemd met een voorlopig staakt-het-vuren van twee weken. De overeenkomst markeert een abrupte verschuiving in de koers van de Amerikaanse president Donald Trump, die slechts uren voor de deadline nog dreigde met de "totale vernietiging" van de Iraanse beschaving.

Het bestand, dat onmiddellijk van kracht is gegaan, moet een einde maken aan zes weken van verwoestende oorlogvoering die de mondiale energiemarkten ontregelde en het Midden-Oosten aan de rand van een apocalyptisch conflict bracht.

Een plotselinge koerswijziging in Washington

De overgang van oorlogsretoriek naar diplomatie kwam onverwacht. President Trump verklaarde op sociale media dat de Iraanse leiders een "werkbaar" tienpuntenplan hadden voorgelegd via Pakistaanse bemiddelaars.

"We hebben al onze militaire doelen bereikt en overtroffen. We zijn nu ver gevorderd met een definitieve overeenkomst voor langdurige VREDE," aldus Trump.

Deze ommezwaai volgt op koortsachtige diplomatieke inspanningen onder leiding van de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif en de legerchef generaal Asim Munir. Ook China, de belangrijkste handelspartner van Iran, zou achter de schermen aanzienlijke druk hebben uitgeoefend om een verdere escalatie te voorkomen.

Critici suggereren echter dat Trump ook bezweek onder binnenlandse druk: met de naderende tussentijdse verkiezingen en kelderende peilingen, vormde de stijgende benzineprijs een direct politiek risico.

De Straat van Hormuz: Een economische levenslijn met een prijskaartje

Een cruciaal onderdeel van het akkoord is de heropening van de Straat van Hormuz, de vitale waterweg waar dagelijks circa 20% van de wereldwijde olie- en gasvoorraad doorheen stroomt. Iran heeft ingestemd de blokkade op te heffen, maar onder strikte voorwaarden:

• Militair beheer: De doorvaart vindt plaats onder Iraans militair toezicht.

• Doorvaartrechten: Zowel Iran als Oman mogen kosten in rekening brengen voor passerende schepen (naar verluidt tot $2 miljoen per schip).

• Wederopbouw: De inkomsten uit deze gelden zullen door Iran worden gebruikt voor de wederopbouw van vernietigde infrastructuur.

In de VS reageerden Democratische senatoren zoals Chris Murphy verbijsterd op deze voorwaarde. Hij noemde het geven van controle over een internationale waterweg aan Iran een "historische overwinning voor Teheran" en een teken van "stuitende incompetentie."

Wereldwijde markten reageren met opluchting

Het nieuws van het bestand zorgde voor een onmiddellijke schokgolf op de financiële markten. De onzekerheid over een langdurig conflict had de prijzen eerder tot recordhoogte gedreven, maar woensdagochtend keerden de kansen:

De daling van de olieprijzen is een welkome verlichting voor de Amerikaanse consument, die de benzineprijzen de afgelopen weken zag stijgen naar een gemiddelde van $4,14 per gallon, komende van minder dan $3 voor de start van de oorlog op 28 februari.

Een wankele vrede: De Libanon-factor

Ondanks de euforie op de beurzen blijft de situatie ter plaatse uiterst fragiel. Terwijl Pakistan stelt dat het bestand "overal, inclusief Libanon" geldt, spreekt de Israëlische premier Benjamin Netanyahu dit resoluut tegen.

Israël zet de strijd tegen het door Iran gesteunde Hezbollah in Libanon onverminderd voort. Sinds begin maart zijn daar al meer dan 1500 mensen omgekomen en zijn 1,2 miljoen mensen op de vlucht geslagen. In Iran zelf staat het dodental inmiddels op meer dan 1900, al zijn de officiële cijfers al dagen niet bijgewerkt.

Aanstaande vrijdag reizen delegaties uit de VS en Iran naar Islamabad voor verdere onderhandelingen. De wereld kijkt met ingehouden adem toe of deze veertien dagen leiden tot een duurzame vrede, of dat het slechts de stilte voor een nog grotere storm is.