De aanname van een nieuwe wet in het Israëlische parlement (de Knesset), die de doodstraf invoert voor "terroristische moorden", heeft geleid tot een storm van internationale kritiek en grootschalige protesten in de Palestijnse gebieden.

Volker Türk, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, heeft gewaarschuwd dat de uitvoering van deze wet in bezet gebied kan neerkomen op een oorlogsmisdaad.

Türk: "Zwaar discriminerend en illegaal"

Volker Türk uitte dinsdag felle kritiek op de wet, die maandagavond laat met 62 tegen 48 stemmen werd aangenomen. Volgens Türk is de wet "overduidelijk in strijd met de internationale rechtsverplichtingen van Israël."

Hij benadrukte dat de doodstraf onverenigbaar is met de menselijke waardigheid en dat de toepassing ervan in een bezet gebied — waar Palestijnen onder een ander rechtssysteem vallen dan Israëlische burgers — een ernstige schending van het internationaal humanitair recht vormt.

De VN-chef wees specifiek op het gebrek aan mogelijkheden voor gratie en de verplichting om executies binnen 90 dagen te voltrekken, wat hij bestempelde als een schending van het recht op een eerlijk proces.

"Het toepassen van de doodstraf op een discriminerende manier zou een extra, bijzonder flagrante schending zijn," aldus Türk. Hij uitte tevens zijn zorgen over een ander wetsvoorstel voor een speciale militaire rechtbank voor de aanslagen van 7 oktober, wat volgens hem zou leiden tot "geïnstitutionaliseerde eenzijdige rechtspraak."

Massale protesten en stakingen

In de nasleep van de stemming braken in de bezette Westelijke Jordaanoever direct protesten uit. Honderden Palestijnen gingen in steden als Nablus de straat op met spandoeken waarop teksten stonden als: "De tijd raakt op en stilte is dodelijk."

Betogers uitten hun vrees voor de duizenden Palestijnse gevangenen in Israëlische cellen, die zij zien als symbolen van nationaal verzet.

In de Gazastrook verzamelden demonstranten zich voor het hoofdkwartier van het Rode Kruis, waar vrouwen foto's omhoog hielden van bekende gevangenen. De politieke partij Fatah heeft voor woensdag een algemene staking uitgeroepen in het noordelijke deel van de Westelijke Jordaanoever als reactie op de wetgeving.

Een 'discriminerend' rechtssysteem

De wet, een speerpunt van de extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir, verplicht militaire rechtbanken om de doodstraf door ophanging op te leggen als standaardstraf voor Palestijnen die veroordeeld worden voor de moord op Israëliërs. Critici, waaronder Amnesty International, noemen de wet "racistisch" en "draconisch".

Omdat militaire rechtbanken in de praktijk alleen Palestijnen berechten, terwijl Joodse Israëliërs voor burgerlijke rechtbanken verschijnen, wordt de wet gezien als een instrument dat uitsluitend één bevolkingsgroep treft.

Ben-Gvir vierde de overwinning na de stemming door champagne te ontkurken en verklaarde dat de wet een "duidelijke boodschap" afgeeft: "Je betaalt een prijs voor Joods bloed."

Internationale diplomatieke druk

Ook vanuit Europa klinkt scherpe veroordeling. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen, liet weten dat Nederland zich heeft aangesloten bij een gezamenlijke verklaring van Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk.

"Nederland is principieel tegen de doodstraf en dringt er bij de Israëlische regering en het parlement op aan deze wet te heroverwegen," aldus Berendsen. De bondgenoten vrezen dat de wet de democratische principes van Israël ondermijnt en de facto discriminerend is.

Juridische nasleep

Hoewel de wet over 30 dagen van kracht moet gaan, is de strijd nog niet gestreden. Een coalitie van Israëlische mensenrechtenorganisaties en oppositieleden heeft aangekondigd naar het Hooggerechtshof te stappen om de wet nietig te laten verklaren.

Zij stellen dat Israël niet het recht heeft om dergelijke wetgeving op te leggen in de Westelijke Jordaanoever en dat de wet indruist tegen de fundamentele waarden van menselijke waardigheid en vrijheid.

Sinds de executie van nazi-topman Adolf Eichmann in 1962 heeft Israël de doodstraf niet meer uitgevoerd. Met deze nieuwe wetgeving lijkt die decennialange praktijk ten einde te komen, wat de spanningen in de regio tot een kookpunt brengt.