Drie jaar nadat het 'Qatargate'-schandaal de Europese Unie op zijn grondvesten deed schudden, is er een nieuwe institutionele strijd losgebarsten. Het Europees Parlement verzet zich steeds openlijker tegen Belgische aanklagers die onderzoek doen naar corruptie en buitenlandse inmenging.
De spanningen tussen de parlementaire Commissie Juridische Zaken (JURI) en de Belgische federale procureur Ann Fransen lopen hoog op, wat de toekomstige aanpak van corruptie binnen de EU-instellingen dreigt te bemoeilijken.
Van Qatargate tot de Huawei-kwestie
De samenwerking tussen het parlement en het Belgische gerecht kreeg eind 2022 vorm tijdens het Qatargate-schandaal. Destijds werden vier verdachten, waaronder de Griekse vicevoorzitter van het parlement Eva Kaili, in staat van beschuldiging gesteld voor deelname aan een criminele organisatie, witwassen en corruptie.
Het onderzoek, waarbij koffers vol contant geld werden gevonden, richtte zich op vermeende omkoping door Qatar en Marokko om de besluitvorming in het parlement te beïnvloeden. Parlementsvoorzitter Roberta Metsola beloofde destijds volledige medewerking en sweeping reforms. Drie jaar later is die sfeer volledig omgeslagen.
De aanleiding voor de huidige impasse is een nieuw Belgisch onderzoek naar mogelijke beïnvloeding door de Chinese telecomgigant Huawei. De relaties verslechterden aanzienlijk toen het parket probeerde de onschendbaarheid van een Europarlementariër op te heffen voor het bijwonen van een Huawei-gerelateerd evenement, waarna bleek dat het parlementslid daar nooit aanwezig was geweest. Metsola hekelde de "onzorgvuldigheid" en waarschuwde voor de reputatieschade aan de instelling.
Strijd om de onschendbaarheid
Sindsdien heeft het parlement vier andere verzoeken tot opheffing van de onschendbaarheid, eveneens gelinkt aan het Huawei-onderzoek, vertraagd. Zes maanden na indiening is er nog steeds geen stemming gepland. Dit heeft geleid tot een bureaucratische en juridische impasse die een dieperliggend structureel probleem blootlegt.
Aan de ene kant staat de parlementaire commissie JURI. Leden van de commissie bekritiseren de aanpak van het parket en eisen meer concrete bewijzen voordat ze de bescherming van hun collega's opheffen. Tijdens een gespannen zitting achter gesloten deuren stelde de commissie dat de Belgische zaak "onvoldoende onderbouwd" was.
Aan de andere kant staat het Belgische parket. Procureur Ann Fransen heeft het parlement laten weten dat het zijn rol overschrijdt. Volgens haar mag het parlement enkel nagaan of een verzoek politiek gemotiveerd is, en mag het geen toegang tot het strafdossier eisen.
Fransen benadrukt dat het opvragen van gedetailleerde bewijzen het onderzoeksgeheim kan schenden en verdachten kan waarschuwen. Cruciaal is dat het Belgische gerecht stelt dat het, volgens de EU-wetgeving, de onschendbaarheid eerst moet laten opheffen voordat het essentiële onderzoeksdaden kan verrichten, zoals het ondervragen van de betrokken Europarlementariërs.
Samenwerking vastgelopen
De commissie JURI doet er normaal gesproken enkele maanden over om immuniteitsverzoeken te verwerken, maar deze keer is de procedure nagenoeg stilgevallen. Een commissielid omschreef de huidige weerstand tegen het Huawei-onderzoek als "ongekend".
Terwijl sommige parlementsleden privé toegeven dat stemmen over onschendbaarheid een politiek onderhandelingsmiddel zijn geworden, beschuldigen anderen de Belgische aanklagers ervan reputaties te beschadigen zonder afdoende bewijs.
Deze patstelling tussen de wetgevende macht van de EU en de Belgische rechterlijke macht blokkeert de voortgang van corruptieonderzoeken. Het legt de zwakte bloot van het Europese toezichtskader, dat slecht is uitgerust om grootschalige beïnvloedingscampagnes het hoofd te bieden.
Het Belgische federale parket heeft, onder verwijzing naar de lopende procedures, afgezien van commentaar. Een woordvoerder van het parlement verklaarde dat het "wanneer nodig, volledig samenwerkt met wetshandhavings- en gerechtelijke autoriteiten," maar voorlopig lijkt die samenwerking tot stilstand gekomen.
