De Belgische langetermijnrente is opgelopen tot boven de 3,8 procent, met de rente op tienjarige staatsobligaties rond de 3,84 procent. Dit is een niveau dat in jaren niet is gezien en het hoogste punt markeert sinds 2012.

Terwijl de federale regering-De Wever voor moeilijke begrotingsonderhandelingen staat waarin ze 10 miljard euro moet vinden, waarschuwen economen dat de stijgende rente België verder richting de gevarenzone duwt.

Waarom de Belgische langetermijnrente sterk stijgt

De stijging van de Belgische rente staat niet op zichzelf. Ook in landen als Duitsland, de Verenigde Staten, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Japan lopen de rentes op staatsobligaties op; zo bereikte de Duitse tienjaarsrente het hoogste niveau in ongeveer vijftien jaar. Verschillende internationale factoren spelen hierin een rol.

De onrust en de oorlog in het Midden-Oosten zetten de olieprijzen onder druk en voeden de inflatieverwachtingen. Daarnaast trekken de enorme investeringen in artificiële intelligentie en technologie steeds meer kapitaal aan op de financiële markten, wat de concurrentie verhoogt voor overheden die geld willen lenen.

Bovendien maken beleggers zich toenemend zorgen over de grote overheidsschulden en de enorme hoeveelheid nieuwe staatsobligaties die wereldwijd op de markt komt. De Nationale Bank verwacht dat de hogere energieprijzen de Belgische inflatie in 2026 tijdelijk naar gemiddeld 3,4 procent kunnen duwen, terwijl de economische groei vertraagt tot 0,6 procent.

Tegen deze achtergrond verhoogde de Europese Centrale Bank (ECB) in juni haar belangrijkste rentetarieven met 0,25 procentpunt en sprak van een verwachte gemiddelde eurozone-inflatie van 3 procent voor 2026.

Bezorgdheid groeit op de financiële markten

Volgens professor publieke economie Willem Sas (UHasselt en KU Leuven) is er vandaag geen reden tot paniek, maar geldt de stijging wel als een duidelijke waarschuwing. Beleggers kijken tegenwoordig veel strenger naar overheidsschulden en begrotingstekorten dan enkele jaren geleden, zo stelt professor economie Selien De Schryder (UGent). Waar Frankrijk zich al hard in de gevarenzone bevindt, schurkt België er dicht tegenaan.

De directe impact op de huidige Belgische begroting blijft voorlopig beperkt doordat de overheid zich voor lange periodes financiert. Veel uitstaande schulden dateren nog uit de periode van zeer lage of zelfs bijna 0 procent rente. Toch begint de stijging geleidelijk door te werken, aangezien oude leningen stap voor stap moeten worden vervangen door nieuwe schulden tegen hogere tarieven.

Een woonlening dreigt opnieuw duurder te worden

De stijgende rente raakt de huizenmarkt rechtstreeks. Banken baseren hun tarieven voor hypothecaire kredieten onder meer op de Belgische tienjarige OLO. Wanneer deze rente stijgt, ontstaat er opwaartse druk op de woonleningen.

Zo werd eerder berekend dat iemand die 250.000 euro leent door de gestegen tarieven maandelijks bijna 84 euro meer kwijt kan zijn dan een jaar eerder. Dit opgetelde bedrag over twintig of vijfentwintig jaar treft vooral starters, die vaak over minder eigen middelen beschikken en een groter deel van de aankoopprijs moeten lenen.

Ook zonder lening kan je dit voelen: de impact op bedrijven

Ook voor wie geen woning koopt, heeft de rentestijging merkbare gevolgen. Een hogere rente maakt de financiering van bedrijfsinvesteringen — zoals nieuwe winkels, machines of gebouwen — duurder.

De Europese Centrale Bank wijst erop dat dit investeringen en consumptie kan afremmen en banken terughoudender maakt bij het verstrekken van kredieten. Bedrijven kunnen besluiten om investeringen uit te stellen, wat de economische groei, nieuwe banen en de loonruimte onder druk zet. Daarnaast kunnen ondernemingen de hogere financieringskosten proberen op te vangen via hogere prijzen.

De overheid krijgt een veel grotere rentefactuur

België kampt met een historisch opgebouwde staatsschuld en aanhoudende begrotingstekorten. De Nationale Bank waarschuwde in juni al dat de rentelasten de komende jaren verder zullen oplopen.

Elke extra euro die opgaat aan rentebetalingen op de staatsschuld kan niet worden besteed aan overheidsdiensten zoals gezondheidszorg, pensioenen, wegen of openbaar vervoer. Om dit op te vangen, kan de regering teruggrijpen naar besparingen, nieuwe inkomsten of een combinatie van beide.

Gaat de rentesneeuwbal rollen?

Economen waarschuwen voor het risico van een rentesneeuwbal. Dit verschijnsel treedt op wanneer de rente op de staatsschuld gedurende langere tijd hoger ligt dan de economische groei.

In dat geval wordt de schuld steeds moeilijker beheersbaar doordat een steeds groter deel van de begroting naar rente gaat. Als financiële markten gaan twijfelen aan de houdbaarheid van de Belgische financiën, kunnen beleggers steeds hogere rentes eisen, waardoor het effect zichzelf versterkt.

De tiramisu van De Wever en de begrotingsonderhandelingen

De regering-De Wever staat voor de taak om dit najaar 10 miljard euro te vinden om de begroting op koers te zetten. Premier De Wever spreekt over een 'lasagne' of 'tiramisu' waarin voor elke regeringspartij een lekkere laag zit, al moeten ze de andere lagen erbij nemen. Maatregelen zoals een btw-verhoging of besparingen in de gezondheidszorg liggen opnieuw op tafel.

Selien De Schryder benadrukt dat wat tot nu toe is afgesproken vrij licht is als inspanning om de begroting structureel op orde te krijgen. Willem Sas wijst er echter op dat het uitstralen van politieke stabiliteit en het bereiken van een akkoord voor financiële markten doorslaggevender is dan het precieze verschil tussen bijvoorbeeld 8 of 10 miljard euro.

Bij het kabinet van minister van Begroting Vincent Van Peteghem klinkt dat de hogere rente reeds grotendeels was meegenomen in de cijfers van het Monitoringcomité en dat de voorbereidingen voor de gesprekken lopen.

Geen 'quick fixes' voor de lange termijn

Naast het huidige begrotingstekort krijgt België de komende jaren te maken met hogere pensioenuitgaven door de vergrijzing, bijkomende investeringen in defensie en de kosten van de klimaattransitie.

Volgens de economen bestaat er geen enkele maatregel die dit probleem in één keer oplost. Een succesvolle aanpak vereist een gelijktijdige inzet op meer economische groei, efficiëntere overheidsuitgaven en structurele hervormingen. Hoewel de economische recepten bekend zijn, blijft het de politieke uitdaging om daarvoor een meerderheid te vinden.

Er is ook een andere kant aan hogere rente

Tegenover de nadelen voor kredietnemers staan ook enkele kansen. Voor spaarders kan een langere periode van hogere rente uiteindelijk gunstigere voorwaarden op spaarrekeningen en termijnrekeningen opleveren, al passen banken deze tarieven niet automatisch direct aan. Daarnaast kunnen nieuwe obligaties aantrekkelijker worden doordat ze een hoger rendement moeten bieden om beleggers te overtuigen.