Het Coördinatieorgaan voor de Dreigingsanalyse (OCAD) vraagt opnieuw aandacht voor nihilistisch extremisme, een relatief nieuw en evoluerend fenomeen dat zich hoofdzakelijk online afspeelt. Om professionals in het onderwijs, de jeugdsector, het welzijnswerk en de (geestelijke) gezondheidszorg te ondersteunen, heeft het OCAD een praktische brochure verspreid.

In tegenstelling tot klassieke extremistische stromingen, die vertrekken vanuit een politieke, religieuze of ideologische toekomstvisie, wordt nihilistisch extremisme gekenmerkt door een dystopisch, destructief en misantropisch wereldbeeld.

Aanhangers wijzen gangbare maatschappelijke normen en waarden af; de nadruk ligt niet op maatschappelijke opbouw, maar op leegte, chaos, ontwrichting en vernietiging.

Binnen besloten online netwerken en subculturen worden geweld, vernedering, zelfbeschadiging, seksuele uitbuiting en maatschappelijke ontwrichting verheerlijkt en genormaliseerd.

Ideologische elementen – zoals rechtsextremistische, satanistische, misogyne, anti-LGBTQIA+ of accelerationistische symbolen – worden hierbij selectief en instrumenteel ingezet als esthetisch, provocerend of escalerend middel eerder dan als een coherent gedachtegoed.

De structuur van het netwerk en het 'Com'-fenomeen

Het digitale landschap van het nihilistisch extremisme is sterk versnipperd en kent geen vaste organisatiestructuur. Het bestaat uit een los netwerk van uiteenlopende groepen en subculturen waarin leden zich vrij tussen verschillende pijlers bewegen.

Eén van de meest bekende voorbeelden is het zogeheten 'Com-netwerk' (ook wel 'The Com' of 'The Community'). Dit netwerk wordt onderverdeeld in drie nauw met elkaar verbonden pijlers: Cyber Com (gericht op hacken, doxing, swatting, SIM-swapping en het plaatsen van ransomware), Offline Com (gericht op vandalisme, brandstichting en fysiek geweld) en (S)extortion Com (gericht op afpersing en het verspreiden van schokkende of seksuele beelden).

Kwetsbare jongeren als slachtoffer en gedwongen dader

Een bijzonder verrustwekkend kenmerk van nihilistisch extremisme is de expliciete focus op minderjarigen en jonge personen, met name in de leeftijdscategorie van 8 tot 17 jaar. Daders zoeken gericht naar kwetsbare jongeren die te maken hebben met psychische problemen, sociaal isolement, identiteitsvragen, trauma's of een specifieke achtergrond zoals LGBTQIA+.

De eerste contacten en rekrutering vinden plaats op populaire sociale media (zoals Instagram, TikTok, Snapchat, X en YouTube), gamingplatformen (zoals Discord, Roblox, Minecraft, Steam en Fortnite), ongemodereerde online zelfhulpgroepen en chat-apps zoals Telegram.

Via grooming bouwen daders een vertrouwens- of afhankelijkheidsrelatie op door aandacht, erkenning of virtuele beloningen (zoals game currency) te bieden. Vervolgens worden slachtoffers weggelokt naar besloten communicatiekanalen. In deze fase verandert de relatie in misbruik en afpersing ((s)extortion), waarbij jongeren onder druk worden gezet om (zelf)destructief gedrag te stellen, zoals automutilatie of het maken van compromitterende beelden.

De grens tussen slachtoffer- en daderschap kan hierbij vervagen, doordat slachtoffers soms worden gedwongen om op hun beurt andere jongeren te ronselen of geweld te plegen. Jongeren die op zoek zijn naar status of controle worden binnen deze groepen beloond met aanzien naarmate hun gedrag extremer of destructiever wordt.

Omvang in België en de gevolgen in de fysieke wereld

Hoewel het fenomeen zich hoofdzakelijk in de digitale wereld ontwikkelt, heeft het ernstige gevolgen in de fysieke werkelijkheid. Mogelijke uitingsvormen zijn onder meer zelfverwonding, zelfdoding, geweld tegen willekeurige voorbijgangers of minderheidsgroepen, dierenmishandeling en brandstichting. In het buitenland hebben zich reeds gewelddadige incidenten op scholen voorgedaan die aan dit milieu gelinkt zijn.

In België stonden volgens cijfers uit juni 2026 6 personen met een link naar nihilistisch extremisme onder prioritair toezicht in de databank 'Terrorisme, Extremisme en Radicalisering' (op een totaal van 528 opgevolgde personen). Ter vergelijking worden 446 personen opgevolgd voor islamistisch extremisme en 47 voor rechts-extremisme.

Hoewel het om een kleine groep gaat, benadrukt OCAD-directeur Gert Vercauteren dat bijzondere waakzaamheid geboden blijft vanwege het risico op onderdetectie. In maart 2026 werd in Oost-Vlaanderen reeds een minderjarige geïnterneerd voor zijn rol in een sadistisch online netwerk, en ook organisaties zoals Child Focus waarschuwen voor de gevaren van zogeheten '764-groepen'.

Online en offline signalen herkennen

Om betrokkenheid tijdig op te sporen, reikt het OCAD een overzicht van mogelijke signalen aan. Deze signalen dienen als puzzelstukken te worden beschouwd en zijn vooral alarmerend wanneer er meerdere in samenhang optreden.

Online signalen omvatten een actieve aanwezigheid in gesloten netwerken (zoals Com-netwerken, True Crime Communities, Gore-netwerken of Incel-gemeenschappen) en het tonen van belangstelling voor schokkende geweldsbeelden (gore) of beruchte aanslagplegers.

Ook het gebruik van specifieke symboliek en codes – zoals '0/Void/Null', schedels, satanistische symbolen, het getal '1488', of afkortingen zoals NLM, KittyMafia, 764 en NMK – kan op betrokkenheid wijzen. Daarnaast hanteren leden soms een vervreemdende esthetiek, zoals het gebruik van cyrillisch schrift of verhulde verwijzingen naar zelfbeschadiging (zoals afbeeldingen van pleisters op het lichaam).

Offline signalen tonen zich vaak in gedragsveranderingen. Dit kan gaan om toenemende emotionele afvlakking, plotse angst, sociaal isolement, verminderde betrokkenheid bij school of hobby's, een consequent zeer donkere kledingstijl, of tekeningen en notities met geweldthema's.

Ook geheimzinnig gedrag rond smartphone- en computergebruik (zoals nachtelijke online activiteit), een gebrek aan empathie, provocerende humor waarin geweld wordt gebanaliseerd, dierenmishandeling en fysieke sporen van zelfbeschadiging (waarbij soms namen of symbolen in de huid gekerfd zijn, zogeheten 'cut signs') zijn ernstige indicatoren.

Aanpak en ondersteuning bij bezorgdheden

Bij het opmerken van verontrustende signalen is het essentieel dat professionals de situatie intern afstemmen met collega's en het gesprek aangaan met de jongere of de familie.

Wanneer de situatie de mogelijkheden van de eigen organisatie overstijgt of de bezorgdheden aanhouden, kan de casus worden geagendeerd binnen de Lokale Integrale Veiligheidscel inzake radicalisme, extremisme en terrorisme (LIVC R). Dit multidisciplinaire overlegplatform onder leiding van de burgemeester of preventiewerker brengt hulpverleners, onderwijs en politie samen om een begeleiding op maat uit te werken.

Wanneer er sprake is van een direct veiligheidsrisico, geweld of strafbare feiten, moet de lokale politie worden gecontacteerd. Binnen elke politiezone is een Information Officer (IO) aangesteld die expertise heeft rond radicalisering en op een preventieve manier kan meedenken.