Tijdens de desinformatieconferentie "Disinfo2026", die op 7 en 8 oktober in de Litouwse hoofdstad Vilnius werd georganiseerd door de niet-gouvernementele organisatie EU DisinfoLab, is een diplomatieke rel ontstaan.

De Amerikaanse regering heeft druk uitgeoefend op Europese bondgenoten en Canada om hun steun aan het evenement in te trekken. De aanleiding hiervoor was dat de Verenigde Staten op de conferentie werden behandeld als een mogelijke bron van buitenlandse informatiemanipulatie en -inmenging (FIMI).

Druk vanuit Washington en het verwijderen van logo's

De conferentie in Vilnius was opgezet om te bespreken hoe de Europese capaciteit om desinformatie te bestrijden kan worden versterkt zonder afhankelijkheid van Washington, en hoe de trans-Atlantische solidariteit in stand kan worden gehouden in een tijd van verdeeldheid.

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde echter verbolgen op het feit dat de VS als een informatiedreiging voor Europa op het programma stond, en verzocht bondgenoten hun betrokkenheid te herzien.

Amerikaanse functionarissen namen hiervoor contact op met vertegenwoordigers van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EEAS), evenals met de ministeries van Buitenlandse Zaken van Litouwen, Canada en Frankrijk. Na deze diplomatieke demarches werden de logo's van de EEAS, Canada en Litouwen van de officiële conferentiewebsite verwijderd. Frankrijk besloot als enige van deze groep het evenement te blijven ondersteunen.

In de aanloop naar het congres ontvingen diverse sprekers bovendien e-mails van de Amerikaanse rechtse commentator Michael Shellenberger. Hij vroeg hen onder meer of zij overheidsfinanciering ontvingen, wat het doel van hun sessie was en of zij de Amerikaanse overheid beschouwden als een bron van FIMI.

Verdediging door de Europese diplomatieke dienst

De EEAS verdedigde het besluit om het logo op het laatste moment terug te trekken door te stellen dat het conferentieprogramma niet aansloot bij de officiële standpunten van de Europese Unie.

Woordvoerder Christian Wigand verklaarde dat de organisatoren ervoor hadden gekozen bepaalde discussies te voeren binnen een kader dat afwijkt van de door de EU ingenomen posities. De EEAS gaf daarbij geen specificatie over welke programmaonderdelen precies strijdig waren met het Uniebeleid.

In het meest recente FIMI-rapport van de EEAS uit maart werden uitsluitend Rusland en China genoemd als vijandige actoren die informatie-operaties in Europa uitvoeren; de Verenigde Staten werden daarin niet vermeld.

Op de conferentie in Vilnius stond echter een panel geprogrammeerd met de titel "De VS als FIMI-dreiging: erkennen, aanpassen, tegengaan", waaraan twee onderzoekers en voormalig CIA-functionaris Alex Finley deelnamen. Binnen de EU-instituties werd het besluit op zeer hoog niveau genomen, waardoor zelfs betrokken ambtenaren door de stap werden verrast.

Scherpe reacties uit het Europees Parlement en het maatschappelijk middenveld

Het terugkrabbelen van de EEAS heeft geleid tot hevige kritiek van Europarlementariërs en maatschappelijke organisaties. Zij stellen dat de EU hiermee afbreuk doet aan haar eigen strategie om de civiele samenleving en de journalistiek te beschermen tegen overheidsdruk en buitenlandse inmenging.

Het Duitse Europarlementslid Alexandra Geese (Groenen/EFA) noemde de Amerikaanse actie geen diplomatie, maar rechtstreekse buitenlandse inmenging. Het Nederlandse Parlementslid Kim van Sparrentak (Groenen/EFA) berekende dat de regering van Donald Trump openlijk heeft verklaard extreemrechts in Europa aan de macht te willen helpen, en stelde dat de Europese Commissie haar geloofwaardigheid verliest als zij uit angst voor Trump Amerikaanse inmenging niet durft te benoemen.

Ook Nathalie Loiseau (Renew Europe), voorzitter van de speciale EP-commissie voor de bescherming van de democratie, benadrukte dat inmenging landonafhankelijk moet worden aangepakt en dat er geen onderscheid gemaakt mag worden tussen 'goede' en 'slechte' inmenging.

Het Italiaanse parlementslid Brando Benifei (S&D) eiste volledige opheldering en stelde dat het verbergen van logo's de Europese democratie niet sterker maakt. Domen Savic, oprichter van ngo Drzavljan D, noemde het handelen van de EEAS een blijk van een gebrek aan daadwerkelijke bereidheid om desinformatie te bestrijden.

Verdeeldheid over de trans-Atlantische relatie

Niet alle geledingen binnen het Europees Parlement delen de kritiek op het besluit. Het Zweedse Parlementslid Tomas Tobé (EVP) gaf aan het te betreuren dat de VS als FIMI-actor wordt weggezet. Volgens hem moet de Unie de focus strak gericht houden op de dreiging die uitgaat van Rusland en andere vijandige staatactoren, waarbij het behoud van de trans-Atlantische eenheid essentieel is.

Mattia Caniglia, gastdocent aan de Universiteit van Glasgow, merkte daarentegen op dat experts op het gebied van desinformatie sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis onder toenemende druk staan.

Hij benadrukte dat het opofferen van steun aan een maatschappelijke organisatie om andere belangen veilig te stellen geen duurzame oplossing is, en dat de Europese instellingen pal achter hun eigen waarden moeten blijven staan.