Na meer dan 25 jaar onderhandelen hebben de lidstaten van de Europese Unie afgelopen vrijdag het veelbesproken vrijhandelsakkoord met de Zuid-Amerikaanse Mercosur-groep goedgekeurd.

De beslissing maakt de weg vrij voor het ontstaan van de grootste vrijhandelszone ter wereld, al gaat de goedkeuring gepaard met diepe politieke verdeeldheid en grootschalige boerenprotesten in diverse Europese hoofdsteden.

De politieke machtsverhoudingen

De ambassadeurs van de EU-lidstaten gaven vrijdag hun goedkeuring, waarna de beslissing via een schriftelijke procedure formeel werd bekrachtigd door de Raad. Voor de goedkeuring was een gekwalificeerde meerderheid nodig (minstens 15 lidstaten die 65% van de bevolking vertegenwoordigen).

Het kamp van de tegenstanders werd aangevoerd door Frankrijk, gesteund door Polen, Oostenrijk, Hongarije en Ierland. Zij stemden tegen het akkoord uit vrees voor oneerlijke concurrentie in de landbouwsector.

De doorslaggevende factor was de positiewijziging van Italië. De Italiaanse regering, die zich in december nog kritisch opstelde, stemde uiteindelijk voor nadat er aanvullende garanties en beschermingsmaatregelen voor boeren aan de tekst waren toegevoegd.

België nam een opvallende tussenpositie in en onthield zich van stemming.

Inhoud van het akkoord: Auto’s voor rundvlees

Het verdrag tussen de EU en de Mercosur-landen (Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay) creëert een markt van meer dan 700 miljoen consumenten. Het doel is het wegnemen van handelsbarrières en het verlagen van importheffingen.

• Voor Europa: De deal biedt Europese bedrijven makkelijkere toegang tot de Zuid-Amerikaanse markt. Exporttarieven op auto's, machines, chemicaliën, medicijnen en textiel verdwijnen. Daarnaast is het akkoord voor de EU van strategisch belang om de toegang tot cruciale grondstoffen, zoals lithium (nodig voor batterijen), veilig te stellen en de afhankelijkheid van China te verminderen.

• Voor Mercosur: De Zuid-Amerikaanse landen krijgen in ruil ruimere toegang tot de Europese markt voor hun landbouwproducten, waaronder rundvlees, gevogelte, suiker en soja.

• Beschermingsmaatregelen: Om twijfelende lidstaten over de streep te trekken, bevat het akkoord een "bilateraal vrijwaringsmechanisme". Dit stelt de EU in staat de import van landbouwproducten tijdelijk te bevriezen als de Europese markt overspoeld dreigt te worden. Ook zijn er striktere controles op pesticiden beloofd en komt er een compensatiefonds voor boeren.

België: Verdeeldheid en blokkades

De Belgische onthouding tijdens de stemming is het gevolg van interne politieke onenigheid. Terwijl regeringspartijen zoals N-VA en Vooruit voorstander zijn, uitten onder meer CD&V, MR en Les Engagés forse kritiek.

Op straat was de reactie echter eenduidig negatief. Direct na het bekendmaken van de goedkeuring escaleerden boerenprotesten. Vooral in Wallonië blokkeerde de federatie van jonge landbouwers (FJA) belangrijke verkeersaders, waaronder de Brusselse Ring (R0) ter hoogte van Halle en Ittre, en delen van de E19 en E411.

Ook de grensovergangen met Frankrijk werden versperd. De Belgische Boerenbond noemde het akkoord "een kaakslag voor onze boeren die zorgen voor veilig en duurzaam voedsel".

Tegenover de woede van de landbouwsector staat de tevredenheid van het Belgische bedrijfsleven. Ondernemersorganisaties zoals Voka en het VBO verwelkomen de deal. Volgens Voka-topman Frank Beckx kan de Vlaamse export naar de regio met 40 procent stijgen: "In een wereld vol geopolitieke spanningen is dit een belangrijke stap om onze economie internationaal te verankeren."

Nederlandse steun

In tegenstelling tot de Belgische onthouding en de Franse tegenstem, behoorde Nederland tot de meerderheid die voor het verdrag stemde. De Nederlandse regering ziet, net als Duitsland, vooral kansen voor de handelspositie en export. Hoewel er ook in Nederland in het verleden boerenprotesten zijn geweest, lag het zwaartepunt van de fysieke acties rondom deze stemming vooral in de zuidelijke lidstaten.

Internationale onrust en vervolgstappen

De woede van de landbouwsector beperkt zich niet tot België.

• Frankrijk: Boeren wierpen blokkades op bij Parijs, Bordeaux en Le Havre. De politieke druk op president Macron neemt toe; oppositiepartijen dreigen met moties van wantrouwen vanwege het akkoord.

• Ierland: In Athlone demonstreerden duizenden boeren met tractoren uit angst voor de import van goedkoop rundvlees dat niet aan dezelfde strenge EU-standaarden voldoet.

• Polen: Ook in Warschau trokken boeren de straat op, uit vrees dat de Poolse voedselzekerheid in gevaar komt.

Ondanks de protesten reizen voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en EU-raadsvoorzitter António Costa binnenkort naar Paraguay (vermoedelijk Asunción) voor de officiële ondertekeningsceremonie, die gepland staat rond 17 januari.

De strijd is echter nog niet gestreden. Voordat het verdrag definitief in werking kan treden, moet het Europees Parlement nog zijn goedkeuring geven via een gewone meerderheid. Gezien de felle protesten en de kritische houding van veel Europarlementariërs, belooft die stemming in de komende maanden nog voor vuurwerk te zorgen.