Na dagen van hoogoplopende spanningen en zware Amerikaanse dreigementen, is er een tijdelijk staakt-het-vuren van twee weken bereikt tussen de Verenigde Staten en Iran. Zowel de Belgische als de Nederlandse regering reageert opgelucht op de adempauze in het conflict, dat sinds de escalatie eind februari al aan meer dan 1400 mensen het leven kostte. De focus van de Lage Landen ligt nu op diplomatie, humanitaire hulp en het heropenen van de vitale handelsroutes.
Harde Amerikaanse retoriek stuitte op fel verzet in de Lage Landen
Voorafgaand aan de door Pakistan bemiddelde wapenstilstand, liepen de gemoederen internationaal hoog op. De Amerikaanse president Donald Trump stelde Iran een harde deadline en dreigde op sociale media civiele infrastructuur zoals energiecentrales, spoorwegen en bruggen te bombarderen, met de onheilspellende waarschuwing dat "een hele beschaving vanavond zal sterven".
Deze uitspraken leidden tot scherpe veroordelingen vanuit Brussel en Den Haag. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Prévot, waarschuwde stellig dat doelbewuste aanvallen op burgerinfrastructuur een flagrante schending vormen van het internationaal humanitair recht (IHL). "Ze betekenen alleen maar meer lijden voor de burgerbevolking," stelde Prévot. Hij benadrukte dat het IHL door alle partijen gerespecteerd moet worden om essentiële diensten en burgers uit de wind te houden.
Ook de Nederlandse premier Rob Jetten uitte ernstige zorgen over de "verharde retoriek" vanuit Washington, die volgens hem een oplossing in het Midden-Oosten alleen maar verder uit het zicht bracht. Jetten noemde het dreigen met aanvallen op burgerdoelen onacceptabel en in strijd met het internationaal recht.
Ondanks de eerdere politieke spanningen gaat een gepland staatsbezoek van het Nederlandse koningspaar en premier Jetten aan de VS volgende week door. Volgens de premier is dit "een ideale kans" om eventuele verschillen van inzicht over de naleving van het internationaal recht direct met de Amerikanen te bespreken.
Focus verplaatst naar diplomatie en herstel
Nu het bestand een feit is, dringen de Benelux-landen aan op duurzame oplossingen. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen, verwelkomt de wapenstilstand en wijst op het cruciale belang van de heropening van de Straat van Hormuz voor alle internationale scheepvaart.
Premier Jetten onderschreef deze oproep tevens in een brede diplomatieke verklaring – ondertekend door onder meer de Franse president Macron, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz, de Britse premier Starmer en de leiders van de Europese Unie – waarin gepleit wordt voor een snelle onderhandelingsoplossing om een wereldwijde energiecrisis af te wenden.
België richt zich daarnaast nadrukkelijk op de humanitaire impact van het bredere conflict. Minister Prévot is momenteel in het Midden-Oosten en kondigde tijdens een bezoek aan de Libanese hoofdstad Beiroet aan dat België 4 miljoen euro extra vrijmaakt voor de ondersteuning van de bevolking aldaar. Twee miljoen euro gaat direct naar Libanon en nog eens twee miljoen euro wordt gemobiliseerd via het VN-systeem voor langetermijnhulp.
Internationale en institutionele reacties
Buiten België en Nederland reageert de internationale gemeenschap eveneens opgelucht, zij het in sommige gevallen met scherpe kritiek op de eerdere Amerikaanse houding. Binnen de Europese Unie noemt buitenlandchef Kaja Kallas het staakt-het-vuren "een stap terug van de afgrond" na weken van escalatie.
Zij reist deze week af naar Saudi-Arabië om verder te werken aan diplomatieke de-escalatie. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen en Raadsvoorzitter António Costa sluiten zich hierbij aan en roepen op om het momentum te gebruiken voor vrede en het herstellen van de vrije doorvaart in de regio.
Ook de Verenigde Naties reageren positief. Secretaris-generaal António Guterres is verheugd en roept alle partijen op de voorwaarden van het bestand strikt na te leven. Eerder waarschuwde VN-mensenrechtenchef Türk de Verenigde Staten nog stellig dat het uitvoeren van Trumps dreigementen op burgerdoelen zou neerkomen op "de ernstigste misdaden" onder het internationaal recht.
Daarnaast lieten individuele regeringsleiders van zich horen. De Franse president Emmanuel Macron spreekt van een "heel goede zaak", maar eist tegelijkertijd dat de wapenstilstand ook volledig gaat gelden voor Libanon. Hoewel hij de acties van de pro-Iraanse Hezbollah-militie bekritiseert, benadrukt hij dat ook de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon geen duurzame oplossing is.
De Spaanse premier Pedro Sánchez reageert een stuk cynischer op de plotselinge vrede door te stellen dat zijn overheid niet zal applaudisseren voor partijen die eerst de wereld in brand zetten en vervolgens een emmer water aanreiken.
