Nederland perkt de militaire samenwerking met de Verenigde Staten in het Caribisch gebied in. Demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) heeft aangekondigd dat Nederlandse marineschepen niet langer deelnemen aan Amerikaanse drugsoperaties op volle zee waarbij dodelijk geweld wordt gebruikt.
De maatregel is een directe reactie op de verharde Amerikaanse aanpak onder operatie 'Southern Spear', waarbij in korte tijd al meer dan honderd doden zouden zijn gevallen.
De koerswijziging volgt op de lancering van een nieuw Amerikaans veiligheidsbeleid. Waar drugsbestrijding voorheen vooral een juridische kwestie was – gericht op het enteren van schepen, arresteren van verdachten en vervolging – kiezen de VS nu voor een militaire aanpak. Verdachte drugsboten worden in internationale wateren steeds vaker zonder proces beschoten en uitgeschakeld.
"Wij schieten geen schepen lek"
Tijdens een werkbezoek aan Aruba en Sint-Maarten was minister Brekelmans duidelijk over de Nederlandse grens. "Wij werken al jaren samen met de Amerikanen, maar op een andere manier," aldus de minister. "Als wij drugssmokkel zien, proberen we verdachten te arresteren en te berechten. Niet door schepen lek te schieten."
De minister doelt specifiek op de Amerikaanse operatie Southern Spear, die afgelopen september werd gelanceerd en naar verluidt al heeft geleid tot twintig aanvallen met dodelijke afloop. "Die operatie voeren de Amerikanen echt zelf uit. Daar doen wij niet aan mee en wij stellen daar ook geen middelen voor beschikbaar," verklaarde Brekelmans.
Samenwerking niet volledig stopgezet
Na aanvankelijke verwarring in de media benadrukte Brekelmans op Sint-Maarten dat de samenwerking met de VS niet volledig is verbroken. Nederland blijft partner in de Joint Interagency Task Force South (JIATF-S), het multilaterale samenwerkingsverband voor drugsbestrijding in de regio.
De verandering zit vooral in de inzet van het Nederlandse stationsschip (momenteel Zr.Ms. Groningen). Dit schip zal niet langer jagen op drugsboten in internationale wateren onder Amerikaans bevel, maar zich concentreren op:
Drugsbestrijding binnen de eigen territoriale wateren van het Koninkrijk.
Het monitoren van de veiligheidssituatie in de regio.
Ondersteuning van de Kustwacht Caribisch Gebied.
Spanningen rond Venezuela
De Nederlandse terughoudendheid komt op een moment van oplopende spanningen in de regio, volgend op de recente Amerikaanse militaire actie in Venezuela waarbij president Nicolás Maduro werd gevangengenomen.
Demissionair minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp liet in een brief aan de Tweede Kamer weten dat de situatie nauwlettend wordt gevolgd. Hoewel er volgens Veldkamp geen sprake is van een "acute militaire dreiging" voor Aruba, Curaçao of Bonaire, liggen er wel noodscenario's klaar. Deze scenario's houden rekening met het eventueel langdurig sluiten van het luchtruim of een mogelijke vluchtelingenstroom.
Internationale zorgen
De Nederlandse beslissing staat niet op zichzelf. Ook andere bondgenoten, waaronder het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, hebben hun samenwerking met de VS in de regio heroverwogen of de regels voor het delen van inlichtingen aangescherpt. Er is brede zorg dat gedeelde informatie wordt gebruikt voor acties die op gespannen voet staan met het internationaal recht en de mensenrechten.
