Europese grootmachten bereiden zich achter de schermen voor op een toekomst waarin de militaire steun van de Verenigde Staten niet langer vanzelfsprekend is. Onder aanvoering van landen als Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk wordt gewerkt aan een strategisch 'terugvalplan' om de continuïteit van de NAVO te waarborgen, zelfs als Washington besluit de banden met het bondgenootschap door te snijden.
De discussies, die informeel maar gestructureerd plaatsvinden in de marge van NAVO-bijeenkomsten, hebben aan urgentie gewonnen door de onvoorspelbare koers van de Amerikaanse politiek.
Waar Berlijn jarenlang vertrouwde op de Amerikaanse veiligheidsgaranties en zich verzette tegen Franse pleidooien voor Europese defensie-autonomie, is die houding onder de nieuwe Duitse bondskanselier Friedrich Merz drastisch veranderd. Merz ziet de noodzaak in van een zelfstandiger Europa nu de twijfels over de Amerikaanse betrouwbaarheid op de lange termijn toenemen.
Europese regie en militaire capaciteit
Het plan, dat in diplomatieke kringen ook wel de "Europese NAVO" wordt genoemd, is niet bedoeld als een rivaliserende alliantie, maar als een versterking van het huidige raamwerk. De kern van het voorstel is dat Europese functionarissen meer sleutelrollen in de commandostructuur overnemen.
Een zorgwekkend signaal in dit proces is het bericht dat de regering-Trump overweegt om niet langer de hoogste militaire bevelhebber (SACEUR) van de NAVO te leveren, een post die sinds het begin van het bondgenootschap altijd door een Amerikaanse viersterrengeneraal is bekleed.
Naast de commandostructuur richt het plan zich op het stapsgewijs vervangen van Amerikaanse militaire middelen door Europese capaciteiten. Dit omvat onder meer:
Verhoging van defensie-uitgaven: Harde toezeggingen om de financiële lasten eerlijker te verdelen.
Operationele continuïteit: Het waarborgen van de afschrikking tegen Rusland en de nucleaire geloofwaardigheid zonder directe hulp van de VS.
Investering in technologie: Het dichten van gaten op het gebied van langeafstandswapens en complexe inlichtingensystemen.
Een transitie van vijf tot tien jaar
Volgens militaire experts is een volledige vervanging van de Amerikaanse rol niet van vandaag op morgen geregeld. Er wordt rekening gehouden met een transitieperiode van vijf tot tien jaar om de Europese slagkracht op het vereiste niveau te krijgen.
Het doel is om de VS te laten zien dat Europa serieus werk maakt van zijn eigen verdediging, in de hoop dat Washington bereid is tot een geleidelijke overgang terwijl zij hun focus verleggen naar Azië.
Niet alle Europese lidstaten staan echter te juichen. Sommige landen vrezen dat het presenteren van een dergelijk plan de VS juist zal aanmoedigen om sneller vertrekken. Desondanks benadrukte de Nederlandse premier Schoof dat het verstandig is om met verschillende scenario's te werken, inclusief een 'worstcase-scenario'.
Het definitieve voorstel moet voorafgaand aan de NAVO-top in Den Haag, die deze zomer plaatsvindt, aan de Verenigde Staten worden gepresenteerd. Hiermee hoopt Europa de trans-atlantische band in stand te houden, terwijl het tegelijkertijd de fundamenten legt voor een defensie-apparaat dat op eigen benen kan staan.
