Bij lokale protesten tegen de komst van asielzoekerscentra duiken telkens weer dezelfde groepen mensen van buitenaf op. Het gaat om een harde kern van hooguit enkele tientallen activisten die niet alleen fysiek aanwezig zijn, maar online ook de trom roeren om demonstraties aan te jagen. Dit blijkt uit een data-analyse van NOS, die beelden van 48 recente protesten in 25 verschillende gemeenten en ruim 7000 Facebookberichten onderzocht.
Of het nu gaat om recente demonstraties in Wijk bij Duurstede en Vriezenveen, of bijeenkomsten in Zwolle en Deventer; de dynamiek achter de anti-azc-protesten vertoont een herkenbaar patroon. Volgens NOS-journalist Bas de Vries zijn de aanwezigen grofweg op te delen in drie categorieën.
De grootste groep bestaat uit lokale buurtbewoners die hun onvrede willen uiten. Daarnaast is er een groep die vanuit het hele land spontaan reageert op online oproepen. De derde, meest opvallende categorie is een kleine, vaste groep actievoerders die consequent vooraan staat, de microfoon pakt en van locatie naar locatie reist.
De cijfers uit de analyse zijn sprekend: één specifieke activist werd bij 31 van de 48 onderzochte demonstraties gespot, een ander was 21 keer van de partij. Uit eerder onderzoek bleek al dat vier op de tien opgepakte personen bij lokale asielprotesten 'buitenstaanders' uit andere gemeenten zijn.
De rol van 'Defend'-groepen
De meest prominente speler binnen dit netwerk is Defend Nederland. Deze organisatie, die zijn wortels heeft in de coronaprotesten en een nieuwe impuls kreeg na een uit de hand gelopen asielprotest op het Haagse Malieveld, was bij 43 van de 48 onderzochte protesten vertegenwoordigd.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) omschreef dergelijke groepen in de coronaperiode als "anti-overheidsgroepen met mogelijk extreemrechtse invloeden", al ontkent Defend zelf extreemrechts te zijn.
De groepering heeft inmiddels tientallen lokale 'chapters' (afdelingen), maar de online activiteit wijst erop dat er slechts enkele daadwerkelijk actief zijn, zoals in Den Bosch, Den Haag, Loosdrecht, het Rivierenland en Staphorst.
Dat zo’n lokale afdeling vaak een façade is, blijkt bijvoorbeeld in Staphorst: van de hele Facebookgroep komen slechts drie leden daadwerkelijk uit de gemeente zelf; de rest is van elders geïmporteerd. Het logo van Defend Staphorst toont bovendien een kruisvaarder, een symbool dat volgens de NCTV veelvuldig in extreemrechtse kringen wordt gebruikt.
Netwerken en werkwijzen
De activisten van Defend trekken online en offline nauw op met andere splintergroeperingen zoals Nationale Trots (en hun afdeling Strijders Noord), Vaderlandsliefde, Brigade Holland en de Freedom Fighters.
Veel sleutelfiguren zijn voor meerdere van deze clubs tegelijk actief. Ook Identitair Verzet — onderdeel van een Europese beweging — duikt op in de marge, al lijkt hun actieve harde kern momenteel te bestaan uit slechts vier personen die tevens banden hebben met Defend.
De werkwijze van de actievoerders is strategisch. Sinds kort nummeren zij de protesten online (zoals "Dag 31") om de suggestie te wekken dat er sprake is van een onafgebroken, escalerende reeks. Hoewel de organisatoren de indruk willen wekken dat er een 'nationale volksopstand' gaande is, valt de massaliteit in de praktijk mee; de meeste protesten trekken tussen de 50 en 200 mensen.
Soms is de lokale bevolking zelfs in de minderheid. Toen er in Meerkerk werd gedemonstreerd tegen de opvang van zestien Oekraïners, werd de toon volledig gezet door Defend, waarna de activisten online klaagden over de lage opkomst van de dorpsbewoners: "Meerkerk, dit kan beter!!"
Toenemende zorgen om geweld
Hoewel sommige groepen online oproepen om geweld achterwege te laten, is de toon elders grimmiger. Op accounts van groepen als White Boys Europe werd opgeroepen tot het gebruik van vuurwerk en werden Antifa-leden bedreigd met doxing. Vaderlandsliefde pleitte ondertussen voor een identificatieplicht voor ME-ers om zo de verantwoordelijkheid voor escalaties volledig bij de politie neer te leggen.
De angst voor verdere escalatie groeit bij lokale besturen. In Wijk bij Duurstede werden onlangs nog de ruiten van het gemeentehuis ingegooid, en in Vriezenveen constateerde burgemeester Gerrit Jan Gorter dat er buitenstaanders tussen stonden die "eigenlijk alleen maar kwamen om rotzooi te trappen".
Opvallend is dat de kernleden van Defend zelf de dans rond arrestaties handig weten te ontspringen. Volgens de NOS-analyse gebruiken de voormannen zelf zelden fysiek geweld; op het cruciale moment doen zij tactisch een stap achteruit.
Wel erkennen ze openlijk dat de gecreëerde onrust een effectief pressiemiddel is richting lokale overheden om asielplannen van tafel te krijgen. De politieke zorgen zijn inmiddels zo groot dat minister Van den Brink (Asiel en Migratie) vorige maand bekendmaakte dat de AIVD een onderzoek is gestart naar deze georganiseerde acties bij asielprotesten.
