Oud-AIVD medewerker en onderzoeker Jelle Postma waarschuwt dat de polarisatie is toegenomen. Hij stelt dat meerdere partijen hierbij betrokken zijn: politici, technologiebedrijven, de petroleumsector, radicale influencers en ultraconservatieve organisaties profiteren van verdeeldheid.

Ze maken misbruik van angst, waardoor mensen emotioneel reageren en berichten zich sneller verspreiden.

Algoritmes en platformdynamiek stimuleren extreme content, terwijl sommige belangengroepen proberen de publieke opinie te beïnvloeden om bijvoorbeeld regelgeving terug te draaien.

Sensatiegerichte journalistiek

Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en diverse experts wijst uit dat deze polarisatie mogelijk niet toeneemt; het is vooral zichtbaarder en wordt als ernstiger gezien dan in het verleden.

Deze toegenomen zichtbaarheid gaat gepaard met een intensievere socialemedia omgeving, meer sensatiegerichte journalistiek en discussies die zich vaker richten op mensen dan op standpunten.

SCP-onderzoeker Emily Miltenburg stelt dat perspectiefverschillen altijd al aanwezig zijn geweest en dat slechts 10-15% van de mensen ooit beweert iemand te zijn gaan "haten" vanwege hun overtuigingen – een percentage dat sinds de jaren 70 vrijwel constant is gebleven.

Hoogleraar Jan Willem Duyvendak stelt dat de werkelijke maatschappelijke verdeeldheid minder uitgesproken is dan vroeger, maar dat de acceptatie van verschillen afneemt, wat leidt tot toegenomen woede.

Praktische voorbeelden van polarisatie als een tactiek duiken op in campagnes. Een onderzoek van De Groene Amsterdammer wees uit dat de PVV gebruikmaakte van door AI gegenereerde afbeeldingen van ogenschijnlijk "onschuldige blonde meisjes" die werden bedreigd door groepen "lichtgekleurde jongeren".

Politieke rivalen bekritiseren met strenge bewoordingen

Talrijke partijen nemen polarisatie ook op in hun agenda's en suggereren strategieën om dit aan te pakken.

Het CDA en de SGP benadrukken leiders die verdeeldheid bevorderen; de SGP zelf gebruikt af en toe verdeeldheid zaaiende taal. Volt promoot cultuur als een bindend element; De VVD en ChristenUnie streven ernaar algoritmische motieven te beperken. De NSC beschouwt jeugdwerk en onderwijs als essentieel in de strijd tegen desinformatie.

Partijen zoals PvdA, D66 en SP benadrukken solidariteit en eenheid, ook al noemen ze "polarisatie" niet direct.

Om het samen te vatten, het Nederlandse publieke debat lijkt intenser en meer gepolariseerd, deels door de digitale en media-invloeden en door bewuste politieke manoeuvres.

Alsnog suggereren objectieve metingen een redelijk consistent niveau van vijandigheid onder de bevolking.