Druk op regimeverandering Iran zal "nog gevaarlijkere scenario's" in regio opwekken: Türkiye’s Fidan
Türkiye waarschuwt dat de bredere politieke ambities van de VS en Israël in Iran de crisis zouden kunnen escaleren en de Golf, Türkiye en Europa in diepere instabiliteit zouden kunnen trekken.
De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Hakan Fidan zei dat de Verenigde Staten hun campagne tegen Iran moeten beperken tot het aantasten van zijn militaire capaciteiten, en waarschuwde dat elke stap richting regimeverandering ernstige risico’s voor de bredere regio zou opleveren.
In een interview met TRT Haber op dinsdag zei Fidan dat er twee hoofdopties zijn die het verloop van de oorlog bepalen. “De eerste is een professionele militaire beoordeling gericht op het uitschakelen van de militaire capaciteiten van Iran, met de opvatting dat de operaties doorgaan totdat dat doel is bereikt,” zei hij. “De tweede is een perspectief dat via militaire middelen regimeverandering nastreeft.”
“Het bewegen richting de tweede optie — regimeverandering — betekent dat er heel andere scenario’s en risico’s voor de regio ontstaan,” zei hij.
Fidan waarschuwde dat duur, omvang en neveneffecten van het conflict aanzienlijk zullen verschillen afhankelijk van welke doelstelling prevaleert. Hij voegde eraan toe dat Ankara hoopt dat Washington gefocust blijft op het initiële militaire doel in plaats van de campagne uit te breiden naar een bredere politieke agenda van transformatie.
Tegelijk suggereerde hij dat er mogelijk nog diplomatieke ruimte bestaat. Fidan zei dat ontwikkelingen binnen de Iraanse leiding een kans kunnen bieden om de oorlog te stoppen.
“Het kan mogelijk zijn de onderhandelingen vanaf dit punt te hervatten,” zei hij en voegde daaraan toe dat een nieuw leiderschap in Teheran een flexibeler houding zou kunnen aannemen. “Ik geloof dat het nieuwe leiderschap een kans kan betekenen om de oorlog te stoppen.”
Zorgen over regionale verspreiding
Fidan waarschuwde ook dat de strategie van Iran in het lopende conflict het risico loopt de bredere regio in oorlog te slepen, en beschuldigde Teheran ervan energie-infrastructuur in de Golf als drukmiddel te gebruiken.
Hij zei dat het Midden-Oosten “zeer kritieke dagen” doormaakt, en benadrukte dat de impact van het conflict veel verder reikt dan Iran.
“De effecten van deze oorlog zijn niet beperkt tot Iran. Zoals we hadden voorzien, verspreiden ze zich over de hele regio,” zei hij.
Fidan betoogde dat Teheran lijkt te opereren volgens een doctrine van escalatie wanneer het het bestaan als bedreigd beschouwt. “We zien een strategie van 'als ik onderga, neem ik de regio mee',” zei hij, wijzend op aanvallen op energie-infrastructuur in verschillende Golfstaten.
Hij voegde eraan toe dat veel Golfstaten intens hebben gewerkt om een oorlog te voorkomen, en merkte op dat zelfs een uur voordat de aanvallen begonnen, de premier en de minister van Buitenlandse Zaken van Qatar zich inspanden om het conflict te stoppen.
Ondanks deze inspanningen omschreef Fidan de beslissing van Iran om landen waaronder Oman, Qatar, Koeweit, Bahrein, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Jordanië te raken als “een buitengewoon verkeerde strategie”, vooral omdat meerdere van deze landen neutraliteit hadden gehandhaafd en zich hadden onthouden van het openen van hun luchtruim of bases voor aanvallende troepen.
Oproep tot gecoördineerde diplomatie
Fidan zei dat regionale en internationale actoren nauw overleg voeren en vaak Türkiye om een beoordeling vragen over hoe te handelen.
“Onze positie is duidelijk,” zei hij. “We moeten alle moeite doen om te voorkomen dat de regio verder verslechtert door deze oorlog.”
Hij benadrukte dat er duidelijke boodschappen naar Washington moeten worden overgebracht. “Op dit punt is de actor die Israël kan stoppen de Verenigde Staten,” zei Fidan, en voegde eraan toe dat Golfstaten, Türkiye en Europese landen tot degenen zouden behoren die het meest direct getroffen zouden worden door verdere escalatie.
Volgens Fidan voeren deze landen intensief overleg en staat Türkiye centraal in dat diplomatieke verkeer. “Er is een voortdurende uitwisseling van standpunten tussen deze landen, en wij staan midden in deze discussies,” zei hij, waarmee Ankara’s inspanningen onderstreepte om een collectieve benadering te coördineren die gericht is op het indammen van het conflict.
“Israël oefende enorme druk uit”
Fidan verklaarde dat de onderhandelingen formeel door de VS hadden moeten worden afgerond als ze zouden mislukken, in plaats van dat militaire actie de overhand kreeg. Hij wees ook op tijdsdruk op Washington vanwege militaire uitplaatsingen en wat hij omschreef als “enorme druk” van Israël.
“Ik geloof dat als de Iraniërs de druk waaronder president Trump stond beter hadden ingeschat en iets eerder op tafel hadden gelegd, de druk van Israël mogelijk minder effectief zou zijn geweest,” zei hij.
Intensieve diplomatie om oorlog te voorkomen
De minister van Buitenlandse Zaken onthulde ook details van de intensieve diplomatie die in januari plaatsvond, toen volgens hem de oorlog op handen was.
Hij beschreef een telefoongesprek op 27 januari tussen de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en de Amerikaanse president Donald Trump als 'historisch', dat plaatsvond op een moment waarop Washington op het punt stond een beslissing over militaire actie te nemen.
Drie dagen later werd Irans minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi in Istanbul ontvangen, waar Türkiye een nieuw kader voor gesprekken voorstelde. Volgens Fidan probeerde Washington vier belangrijke kwesties tegelijk in de onderhandelingen met Teheran te regelen. Ankara stelde voor de agenda op te splitsen, waarbij twee kwesties rechtstreeks tussen de VS en Iran zouden worden behandeld en twee kwesties met regionale landen zouden worden besproken.
Hij zei dat de VS positief op het voorstel hadden gereageerd en bereidheid hadden getoond om door te gaan. Iran keerde echter na interne beraadslagingen terug naar zijn eerdere standpunt.
Fidan gaf aan dat de diplomatieke inspanning een mogelijke uitbarsting van oorlog met enkele weken had vertraagd. De gesprekken gingen door in Oman en later eind februari in Genève, maar op 28 februari was het conflict begonnen.
Op zaterdag lanceerden Israël en de VS luchtaanvallen die de Iraanse Opperste Leider Ali Khamenei en 786 anderen, waaronder veel schoolmeisjes, zouden hebben gedood.
Teheran heeft gereageerd met drone- en raketaanvallen gericht op Amerikaans gelinkte locaties in Golfstaten, waardoor meerdere dodelijke slachtoffers vielen. Zes Amerikaanse militairen zijn omgekomen en vele anderen gewond geraakt.