Experts waarschuwen: ‘Energietransitie is bittere noodzaak voor nationale veiligheid’
Een onderschat risico is de digitale kwetsbaarheid van de apparatuur. Landen met kwade bedoelingen zouden theoretisch met een druk op de knop geïmporteerde software of zonnepaneel-omvormers kunnen uitschakelen.
Nederland moet de overstap naar duurzame energie drastisch versnellen om zichzelf te beschermen tegen geopolitieke chantage en oorlogsvoering. Dat concluderen 23 experts in het urgente rapport Autonoom en veilig: hoe Nederland zijn energiepositie kan versterken. De boodschap is helder: energie is niet langer slechts een nutsvoorziening, maar een strategisch wapen.
Terwijl de kruitdampen in het Midden-Oosten de internationale verhoudingen op scherp zetten, wordt pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar de Nederlandse energiepositie is. De blokkade van de Straat van Hormuz door Iran belemmert momenteel de aanvoer van vloeibaar gas (lng) uit landen als Qatar, wat opnieuw leidt tot stijgende prijzen.
Volgens deskundigen van onder meer TNO, Clingendael en verschillende universiteiten is deze fossiele afhankelijkheid – Nederland importeert nog altijd 70 tot 80 procent van zijn gas – een structureel veiligheidsrisico.
Energie als hybride wapen
De dreiging waar Nederland rekening mee moet houden, bestaat niet zozeer uit fysieke bommen op infrastructuur, maar uit hybride oorlogsvoering. "Energie is niet alleen een doelwit, maar ook een wapen," stelt het rapport. Politieke chantage door toeleveranciers, zoals de Verenigde Staten of landen in het Midden-Oosten, ligt op de loer.
Een onderschat risico is de digitale kwetsbaarheid van de apparatuur. Landen met kwade bedoelingen zouden theoretisch met een druk op de knop geïmporteerde software of zonnepaneel-omvormers kunnen uitschakelen. De experts adviseren daarom om fors te investeren in eigen Europese chiptechnologie en software om deze regie in eigen hand te houden.
De noodzaak van een ‘plan B’
Om weerbaarder te worden, doen de onderzoekers 32 aanbevelingen aan het kabinet. De belangrijkste pijlers zijn:
- Versnelling van de transitie: Hoe meer energie we zelf opwekken met wind, zon, waterstof en kernenergie, hoe minder chantabel we zijn.
- Decentralisatie en back-ups: Het stroomnet moet zo worden ontworpen dat het niet volledig uitvalt bij sabotage van één schakel. Er moet meer geïnvesteerd worden in lokale opslag, zoals batterijen en waterstofopslag in zoutkoepels.
- Strategische reserves: Kolen- en gascentrales moeten niet worden gesloten, maar op een 'laag pitje' stand-by blijven voor noodsituaties.
Het Groningse dilemma
Een van de meest gevoelige punten in het rapport betreft het Groningenveld. Hoewel de experts de politieke keuze om de gaswinning te stoppen begrijpen, noemen zij het direct ontmantelen van de infrastructuur "rationeel gezien onverstandig". Het afbreken van de installaties maakt Nederland nodeloos kwetsbaar in oorlogstijd. Het advies is dan ook om de infrastructuur als reserve achter de hand te houden voor absolute crisissituaties.
Energiereservisten en prikkels
Naast technische oplossingen kijkt het rapport ook naar de samenleving. Er wordt gepleit voor de vorming van een groep 'energiereservisten': handige burgers, monteurs en IT'ers die in actie kunnen komen om de voorziening draaiende te houden bij grote storingen of aanvallen.
Tot slot adviseren de experts het kabinet om bij toekomstige prijscrashes terughoudend te zijn met het verlagen van accijnzen. Hoewel dat politiek populair is, halen dergelijke maatregelen de prikkel weg om energie te besparen en te verduurzamen — acties die juist nu essentieel zijn om de nationale weerbaarheid te vergroten.
"De fossiele kwetsbaarheid kan alleen wezenlijk worden opgelost door de energietransitie door te zetten," concludeert Jilles van den Breukel (HCSS). De tijd van vrijblijvendheid lijkt daarmee definitief voorbij.