Het AZ Monica, met campussen in Antwerpen en Deurne, is dinsdag getroffen door een grootschalige cyberaanval met ransomware. De impact op de zorgverlening is groot en de problemen zullen ook vandaag nog aanhouden.
Het incident valt samen met een alarmerend rapport van de federale overheid, waaruit blijkt dat drie op de vier Belgische ziekenhuizen nog altijd onvoldoende beveiligd zijn tegen dergelijke aanvallen.
De aanval werd dinsdagochtend rond 06:30 uur opgemerkt toen medewerkers een ernstige storing in de IT-systemen vaststelden. Als reactie daarop besloot de directie alle servers op beide campussen preventief uit te schakelen om mogelijke datadiefstal te voorkomen.
Het parket van Antwerpen heeft bevestigd dat het gaat om een aanval met ransomware (gijzelsoftware), waarbij bestanden worden versleuteld. De Computer Crime Unit van de federale politie is ter plaatse voor onderzoek.
Impact op patiënten en operaties
De digitale black-out heeft directe gevolgen voor de patiëntenzorg, omdat artsen en verpleegkundigen geen toegang meer hebben tot elektronische patiëntendossiers.
Dinsdag: Meteen na de ontdekking werden zo’n 70 tot 80 geplande operaties geannuleerd en werden tientallen patiënten naar huis gestuurd. Zeven patiënten, wiens toestand niet stabiel genoeg was om veiligheid zonder monitoring te garanderen, werden overgebracht naar omliggende ziekenhuizen. Ook MUG- en PIT-teams werden tijdelijk omgeleid.
Woensdag: De servers blijven ook vandaag nog offline. Het ziekenhuis meldt dat slechts 30 procent van de geplande zorg veilig kan doorgaan. Op de campus in Antwerpen zijn alle chirurgische ingrepen afgelast; in Deurne gaat een beperkt aantal door. Consultaties vinden plaats waar mogelijk, maar veelal met pen en papier.
Patiënten worden persoonlijk gecontacteerd als hun afspraak niet doorgaat. De website van het ziekenhuis is offline; er wordt gewerkt aan een noodwebsite voor updates.
Geen losgeld, wel onzekerheid over data
Hoewel het om ransomware gaat, is er volgens het parket vooralsnog geen losgeld geëist. CEO Geert Smits benadrukte tijdens een persconferentie dat de servers proactief zijn uitgezet: "We hopen dat de preventieve maatregelen de schade hebben beperkt. We gaan er momenteel vanuit dat er geen patiëntengegevens zijn gelekt, maar zekerheid hebben we nog niet."
Sectorbreed probleem: ‘Ziekenhuizen zijn aantrekkelijk doelwit’
De aanval op AZ Monica staat niet op zichzelf. Uitgerekend dinsdag waarschuwde de federale overheidsdienst Volksgezondheid dat de cyberveiligheid in de Belgische zorgsector tekortschiet. Uit het rapport 'Status of cybersecurity in Belgian hospitals' blijkt dat drie op de vier ziekenhuizen onvoldoende beveiligd zijn.
Slechts 15% van de ziekenhuizen haalt de vereiste standaarden voor digitale identificatie en toegangscontrole.
Vooral kleinere ziekenhuizen en psychiatrische instellingen lopen risico door een gebrek aan middelen en gespecialiseerd personeel.
Vlaamse ziekenhuizen en universitaire centra scoren gemiddeld beter dan hun Waalse en Brusselse tegenhangers.
Cyberveiligheidsexpert Eddy Willems stelt dat ziekenhuizen aantrekkelijke doelwitten zijn vanwege de grote waarde van medische data. "Vaak zijn geavanceerde technieken niet eens nodig. Eén gemiste beveiligingsupdate of een medewerker die op een verkeerde link klikt, kan al voldoende zijn voor hackers om binnen te dringen," aldus Willems.
De federale overheid investeert jaarlijks 15 miljoen euro in cyberveiligheid voor ziekenhuizen en werkt via de organisatie SHIELD aan individuele actieplannen om de beveiliging de komende drie jaar op te schroeven. Voor AZ Monica ligt de prioriteit nu echter eerst op het herstellen van de systemen en het waarborgen van de patiëntveiligheid.
