Op 4 en 5 februari 2026 is het Spaanse A Coruña het toneel van de derde REAIM-top (Responsible AI in the Military Domain). Terwijl de technologische ontwikkelingen op het slagveld – van AI-gestuurde drones in Oekraïne tot doelselectiesystemen in Gaza – sneller gaan dan de wetgeving, proberen meer dan honderd landen afspraken te maken over de ethische grenzen van kunstmatige intelligentie. De top vindt echter plaats tegen een achtergrond van verschuivende geopolitieke verhoudingen, waarbij vooral de nieuwe koers van de Verenigde Staten zorgen baart.
Focus op Menselijke Controle
Het hoofddoel van de REAIM-top is het bereiken van internationale overeenstemming over het waarborgen van menselijke controle, ook wel de 'human in the loop' genoemd. Nederland speelt hierin een actieve rol. Minister van Defensie Brekelmans benadrukt dat AI weliswaar kansen biedt voor de bescherming van militairen en burgers, maar dat duidelijke grenzen en menselijke sturing essentieel blijven.
In de praktijk experimenteert de Nederlandse krijgsmacht al volop met AI. Hoogleraar Roy Lindelauf (Nederlandse Defensie Academie) legt uit dat AI uren aan videomateriaal in seconden kan analyseren om doelen te identificeren, waarna een menselijke schutter de uiteindelijke beslissing neemt. Toch is er vrees voor de opkomst van 'killerdrones': systemen die zonder menselijke tussenkomst zelfstandig besluiten om te vuren. Hoewel de technologie hiervoor al bestaat, blijft de ethische discussie over de context — zoals gebruik in dichtbevolkt gebied — een cruciaal pijnpunt.
Een Ambitieus Programma: Van Theorie naar Actie
Het programma van de top in A Coruña is opgebouwd rond drie thematische clusters die de weg moeten vrijmaken voor concrete richtlijnen:
Technisch niveau: Hoe maken we AI-systemen uitlegbaar, traceerbaar en toetsbaar?
Toepassingen: Van autonome wapens tot slimme logistiek en cyberoperaties.
Governance: Het vertalen van ethische kaders naar internationale normen en transparantie.
De top bouwt voort op het 'Blueprint for Action' uit eerdere edities en het recente rapport Responsible by Design (september 2025). Het doel van deze editie is om de stap te zetten van algemene verklaringen naar de 'Pathways for Action': een document dat zich richt op de feitelijke uitvoering van juridische en beleidsmatige principes.
Geopolitieke Verschuivingen: De 'U.S. Pivot'
Ondanks de brede deelname hangt er een schaduw over de top door de gewijzigde houding van de Verenigde Staten. Onder de regering-Trump is de VS verschoven van een trekkersrol naar een defensieve, sceptische houding tegenover internationale regelgeving. De Amerikaanse strategie spreekt niet langer over "utopisch idealisme", maar over "hardvochtig realisme", waarbij internationale verdragen worden gezien als een mogelijke belemmering voor nationale soevereiniteit en innovatie.
Zonder de actieve steun van grote militaire machten als de VS en Rusland, en met een China dat eerder weigerde teksten over menselijke controle bij nucleaire wapens te steunen, wordt het bereiken van een wereldwijde standaard bemoeilijkt.
Hoop op de 'Chemische Wapens'-erfenis
Toch blijven experts zoals Lindelauf optimistisch. Hij trekt de vergelijking met het verbod op chemische wapens na de Eerste Wereldoorlog: "Als je met genoeg landen uitspreekt dat we dit niet moeten inzetten, kun je elkaar eraan houden."
De REAIM-top fungeert nu als een cruciaal platform waar overheden, de industrie en de wetenschap elkaar ontmoeten, los van de soms trage VN-formaliteiten. Terwijl het proces binnen de Verenigde Naties in New York en Genève parallel loopt, moet A Coruña de basis leggen voor een wereld waarin technologie de militair ondersteunt, maar de menselijke verantwoordelijkheid nooit vervangt.
