Ongeveer 500 voormalige diplomaten, ministers en Europese functionarissen hebben in een open brief een dringend beroep gedaan op de Europese Unie en haar lidstaten. Zij eisen concrete maatregelen tegen de grootschalige uitbreiding van illegale Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Onder de ondertekenaars bevinden zich prominente oud-politici, waaronder de voormalige Belgische premier Yves Leterme en oud-minister Willy Claes, evenals de Franse ex-premiers Dominique de Villepin en Alain Juppé, de Zweedse oud-premier Stefan Löfven en de Italiaanse ex-premier Massimo D'Alema.
Omstreden E1-project en risico voor tweestatenoplossing
De directe aanleiding voor het initiatief is de aanstaande gunning van de eerste contracten door de Israëlische regering voor het omstreden E1-nederzettingsproject. Dit plan, dat vorig jaar werd goedgekeurd, omvat de bouw van ruim 1200 woningen nabij Jeruzalem.
Volgens de opstellers van de brief zal de realisatie hiervan de bezette Westelijke Jordaanoever fysiek in tweeën splitsen en bezet Oost-Jeruzalem verder afsnijden van het overige Palestijnse gebied.
De voormalige functionarissen benadrukken dat het E1-project het bereiken van een tweestatenoplossing feitelijk onmogelijk maakt — een uitkomst die zij omschrijven als de enig mogelijke manier om het Israëlisch-Palestijnse conflict op te lossen.
Hoewel het Israëlische rechtssysteem eind september een uitstel van een maand oplegde voor het aanbestedingsproces om te voorkomen dat het dossier de parlementsverkiezingen van eind oktober zou verstoren, blijft de dreiging van uitvoering volgens de briefschrijvers onverminderd groot.
Kritiek op EU-passiviteit en de rol van lidstaten
In het schrijven uiten de ondertekenaars scherpe kritiek op de houding van het Europese blok. Ondanks de ingrijpende gevolgen van de nieuwe landannexatie heeft de EU tot op heden geen maatregelen genomen om het project tegen te houden. Daarmee schiet de Unie volgens hen tekort in het naleven van haar verplichtingen onder EU-verdragen om op te treden tegen schendingen van het internationaal recht.
De brief wijst met name naar Duitsland en Italië, die strengere Europese sancties en maatregelen tegen Israël systematisch blokkeren. Door dit vetorecht worden deze landen door de opstellers als de facto medeplichtig gezien aan het ondermijnen van Europese waarden en het onmogelijk maken van een tweedestatenoplossing.
Concrete sanctie-eisen en komende EU-bijeenkomsten
Om de voortgang van de nederzettingen een halt toe te roepen, roepen de oud-politici de Europese Commissie op om onverwijld wetgevingsvoorstellen in te dienen. Deze moeten gericht zijn op het opleggen van sancties aan alle financiële instellingen en dienstverleners die betrokken zijn bij het E1-project en andere illegale nederzettingen.
Daarnaast pleiten zij voor een algeheel verbod op alle EU-handel met illegale nederzettingen in de bezette gebieden en vragen zij om de uitvoering van langdurig uitgestelde voorstellen om de handelsbepalingen van het Associatieakkoord tussen de EU en Israël op te schorten.
De ondertekenaars dringen er bij de EU-ministers van Buitenlandse Zaken op aan om deze besluiten te nemen tijdens hun komende vergadering op 12 oktober in Luxemburg. Daarnaast zullen ook de EU-regeringsleiders tijdens de Europese top op 15 en 16 oktober in Brussel spreken over de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, waar de roep om opschorting van de associatieovereenkomst blijft aanhouden.
Verontrusting over de humanitaire situatie in Gaza
De brief belicht tevens het aanhoudende geweld en wat door de ondertekenaars wordt omschreven als etnische zuiveringen door de Israëlische overheid in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Volgens het schrijven zijn sinds het bestand van oktober 2025 al 1400 Palestijnen in Gaza omgekomen, onder wie 200 kinderen.
Sinds de Hamas-aanvallen op 7 oktober 2023 is het totale dodental door het Israëlische leger in Gaza opgelopen tot 74.000 Palestijnen, waaronder meer dan 21.600 kinderen, terwijl het aantal gewonden op 175.000 staat.
De humanitaire omstandigheden voor de ruim twee miljoen inwoners — die zijn samengeperst op minder dan 40 procent van het grondgebied van Gaza — blijven uiterst kritiek.
Er is een ernstig tekort aan eerste levensbehoeften zoals voedsel, sanitaire voorzieningen, elektriciteit, onderdak en medische middelen als gevolg van strenge restricties door Israël, wat haaks staat op humanitaire beginselen evenals de voorlopige maatregelen en adviezen van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) uit 2024 en 2025.
