De diplomatieke kou tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten lijkt uit de lucht. Nu de Amerikaanse president Donald Trump zijn dreigementen over importtarieven en een mogelijke overname van Groenland heeft ingetrokken, maakt het Europees Parlement de weg vrij voor de goedkeuring van het trans-Atlantische handelsakkoord. Dit bleek donderdag tijdens een ingelaste EU-top in Brussel, waar leiders hun onvoorwaardelijke steun aan Denemarken uitspraken en een strategische koerswijziging voor het Arctisch gebied aankondigden.
De relatie tussen Washington en Brussel stond de afgelopen weken op scherp. Aanleiding was de hernieuwde interesse van president Trump in de aankoop van Groenland vanwege de strategische ligging en grondstoffen, gevolgd door dreigementen met importheffingen van 10 tot 25 procent tegen Europese landen die militairen naar het autonome Deense gebied hadden gestuurd.
Handelsdeal weer op tafel
Nu Trump, na bemiddeling van NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte, heeft aangegeven af te zien van zowel de tarieven als een militaire overname, wil de EU de banden snel normaliseren. Roberta Metsola, voorzitter van het Europees Parlement, bevestigde donderdagavond dat het parlement de werkzaamheden rond het EU-VS handelsakkoord kan hervatten.
"Ik ben blij dat het gezonde verstand heeft gezegevierd," aldus Metsola. Eerder deze week had de handelscommissie van het parlement de gesprekken nog opgeschort uit protest tegen de Amerikaanse druk. De fractieleiders zullen maandag bijeenkomen om de volgende stappen te bespreken. Volgens VRT-Europakenner Rob Heirbaut is de druk groot om de deal – die vorige zomer al in de steigers werd gezet door Trump en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen – nu met spoed goed te keuren. "Men wil absoluut vermijden dat Trump nieuwe argumenten krijgt om te escaleren," analyseert Heirbaut.
"Ondubbelzinnige solidariteit"
Tijdens de top benadrukten EU-leiders hun eenheid. Europees Raadsvoorzitter António Costa en Commissievoorzitter Von der Leyen verklaarden dat de EU pal achter Denemarken en Groenland staat. "Territoriale integriteit en nationale soevereiniteit zijn niet te koop," stelde Metsola.
Von der Leyen prees de Europese "solidariteit en paraatheid". Ze onthulde dat Brussel klaarstond met zware tegenmaatregelen, waaronder handelstarieven, mocht de VS de daad bij het woord hebben gevoegd. "Deze aanpak van vastberadenheid, dialoog en eenheid is effectief gebleken," zei Von der Leyen, die aangaf dat de voorbereide sancties nu waarschijnlijk "in een lade" verdwijnen.
Investeringspakket voor het Noordpoolgebied
De crisis heeft de EU wel wakker geschud over het strategische belang van het Noordpoolgebied (de Arctis), waar ook Rusland en China hun invloed vergroten. "De EU heeft onvoldoende geïnvesteerd in de veiligheid van deze regio. Het is tijd om dat gat te dichten," aldus Von der Leyen.
Als concrete stap stelt de Europese Commissie voor om de financiële steun aan Groenland in de toekomstige begroting te verdubbelen. Er wordt gewerkt aan een omvangrijk investeringspakket om de banden met het autonome gebied te versterken. António Costa vulde aan dat de EU, in NAVO-verband, een grotere rol zal gaan spelen in de beveiliging van de Arctis.
Bredere geopolitieke context
Hoewel de focus lag op de trans-Atlantische relaties, bespraken de leiders ook andere dossiers. Zo werd gesproken over de voorlopige toepassing van het handelsverdrag met Mercosur (Zuid-Amerika) en de situatie in Oekraïne en Gaza. Costa gaf aan dat de EU bereid is samen te werken met de VS aan een vredesplan voor Gaza, ondanks vraagtekens bij de statuten van de nieuwe 'Vredesraad'.
De conclusie van de top is echter helder: Europa kiest voor autonomie waar nodig, maar partnerschap waar mogelijk. "We hebben een sterker en autonomer Europa nodig," concludeerde Metsola, "maar we blijven ons inzetten voor een respectvolle relatie met onze Amerikaanse bondgenoten."
