De Nederlandse krijgsmacht staat voor een fundamentele transformatie. Met de presentatie van de nieuwe Defensienota 'Samen Voorwaarts' op vliegbasis Gilze-Rijen maken minister Yesilgöz, staatssecretaris Boswijk en commandant der strijdkrachten Eichelsheim duidelijk dat de toekomst van oorlogsvoering digitaal en onbemand is. Niet de omvang, maar het aanpassingsvermogen bepaalt voortaan het succes.
Het budget voor Defensie stijgt dit jaar naar bijna 27 miljard euro en groeit de komende jaren nog verder. Dit geld wordt niet alleen gebruikt voor traditionele uitbreiding, maar markeert een omslag naar een sneller, slimmer en wendbaarder krijgsmachtprofiel.
Lessen uit Oekraïne: Slimmer en goedkoper
De strategische koerswijziging is voor een groot deel ingegeven door de oorlog in Oekraïne. Op dat slagveld is pijnlijk duidelijk geworden hoe snel technologische ontwikkelingen militaire machtsverhoudingen op zijn kop zetten.
"Niet de grootste krijgsmacht wint, maar de krijgsmacht die zich het snelst kan aanpassen", aldus minister Yesilgöz.
Een van de belangrijkste lessen is dat de inzet van peperdure traditionele defensiesystemen tegen goedkope, massaal geproduceerde drones financieel en operationeel onhoudbaar is. Defensie kiest daarom voor een tweesporenbeleid:
Investeren in onbemenste systemen: Binnen vijf jaar moet meer dan de helft van de operationele effecten worden bereikt met behulp van onbemenste systemen.
Focus op innovatie: Maar liefst 10 procent van het defensiebudget wordt gereserveerd voor innovatie. Samen met de Nederlandse defensie-industrie wordt er een speciaal 'ontwikkel-lab' opgericht voor counterdrone-capaciteit (drones om andere drones te bestrijden) en kort-cyclische innovaties.
Gevolgen voor de krijgsmachtdelen
De digitalisering en de introductie van onbemenste systemen zullen in alle lagen van de krijgsmacht voelbaar zijn:
Landmacht: Krijgt een gelaagd systeem van drones, counterdrones en middelen voor elektronische oorlogsvoering. Daarnaast wordt de gevechtskracht stevig uitgebreid met een vierde gevechtsbataljon, een versterkte genie en extra investeringen in de zware gepantserde en luchtmobiele brigades.
Marine: Wordt versterkt met relatief eenvoudige schepen die minimale of geen bemanning nodig hebben. Tegelijkertijd wordt de zelfverdedigingscapaciteit van de bestaande vloot vergroot.
Luchtmacht & Marechaussee: De luchtmacht breidt uit met extra gevechtsvliegtuigen, transporthelikopters en een extra tankvliegtuig. De Koninklijke Marechaussee krijgt er tien eskadrons (circa 1000 manschappen) bij voor militaire politietaken en grensbewaking.
Opmerkelijk is dat Defensie in deze nota de exacte aantallen van nieuw materieel bewust geheimhoudt om de vijand niet wijzer te maken. Deze nieuwe doctrine schuurt met het budgetrecht van de Tweede Kamer, wat inmiddels tot kritische reacties uit de oppositie heeft geleid.
Personele groei en de 'selectieve opkomstplicht'
Om al deze plannen te realiseren, moet de krijgsmacht groeien naar 100.000 medewerkers in 2030. Staatssecretaris Boswijk benadrukte dat de wervingsbehoefte is veranderd: er is niet alleen behoefte aan fysiek sterke militairen, maar juist ook aan technici, datawetenschappers, drone-operators en cyberprofessionals.
Mochten er onvoldoende vrijwillige aanmeldingen zijn, dan ligt er een plan klaar voor een selectieve opkomstplicht. Dit systeem van 'oplopende verplichtende treden' kan in het uiterste geval betekenen dat specifieke groepen burgers verplicht moeten opkomen voor selectie en keuring.
Voelbaar in de samenleving
De ingezette koers is een direct antwoord op een veranderende, instabiele wereld waarin "het recht van de sterkste" lijkt terug te keren — aangewakkerd door Russische agressie, de groeiende rol van China, escalaties in het Midden-Oosten en klimaatverandering.
De burger zal deze transformatie de komende jaren direct gaan merken in het dagelijks leven. De uitbreiding vraagt namelijk om fysieke ruimte in een al vol Nederland. Er komen meer militaire konvooien op de weg, het aantal oefeningen neemt toe, en er is extra ruimte nodig voor de bouw van nieuwe kazernes, oefenterreinen en munitiedepots.
