Met het Kankerplan 2026-2036 stelt de Belgische federale regering de koers scherp voor de oncologische zorg van de komende tien jaar. Het plan van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) maakt deel uit van het federale regeerakkoord en is het eerste omvattende plan in bijna twintig jaar.

Het bevat 34 concrete acties die rusten op vier strategische pijlers: doeltreffende zorg, slim georganiseerde zorg, preventie en vroege opsporing, en ondersteuning bij het leven met en na kanker. Met jaarlijks meer dan 77.000 diagnosegevallen in België — een aantal dat door de vergrijzing tot minstens 2035 blijft toenemen — beoogt het initiatief de zorg toegankelijker, beter georganiseerd en menselijker te maken.

Concentratie van complexe zorg in gespecialiseerde centra

Een centraal speerpunt van het plan is de verdere concentratie van complexe en zeldzame kankers, die circa een kwart van alle diagnoses uitmaken. Onderzoek van gynaecologisch oncoloog Frédéric Amant (UZ Leuven) toonde begin dit jaar aan dat de overlevingskansen lager liggen in ziekenhuizen die weinig ervaring hebben met complexe behandelingen.

Het principe om zorg dichtbij aan te bieden waar het kan en te centraliseren waar het moet, werpt volgens cijfers vruchten af: na de concentratie van complexe slokdarmchirurgie in 2019 daalde de sterfte na een ingreep van 9,6 naar 6,6 procent.

Naast de reeds bestaande referentiecentra voor slokdarm-, pancreas- en hoofd- en halskanker, wordt deze aanpak in 2027 uitgebreid naar ovariumtumoren en in 2028 naar longkanker.

Het RIZIV zal samen met experts evalueren voor welke overige zeldzame aandoeningen een soortgelijke centralisatie wenselijk is. Ook de pediatrische oncologische zorg wordt verder gebundeld in gespecialiseerde centra.

Nationaal expertenpanel voor moeilijke behandelkeuzes

Om behandelende artsen bij te staan bij ingewikkelde keuzes voor individuele patiënten, wordt tijdens de huidige legislatuur een nationaal expertenpanel opgericht onder de naam 'National Molecular Tumor Board'. Doordat tumoren via nieuwe moleculaire testen steeds complexere genetische profielen vertonen, is de interpretatie van gegevens niet in elk ziekenhuis even eenvoudig.

Vanaf 2028 komen de meest ervaren kankerspecialisten van het land geregeld samen om te adviseren over welke patiënten baat hebben bij specifieke, vaak kostbare en doelgerichte therapieën. Aanvullend wordt een centraal digitaal platform uitgerold dat zorgverleners voorziet van de meest actuele medische richtlijnen.

Aandacht voor jongeren, herstel en bescherming van de patiënt

Het plan besteedt bijzondere aandacht aan kinderen, adolescenten en jongvolwassenen. Het bestaande AYA-netwerk voor jongeren wordt uitgebreid om specifieke begeleiding te bieden op het vlak van opleiding, werk, mentale ondersteuning en het behoud van vruchtbaarheid.

Voor patiënten die na hun behandeling terugkeren naar het arbeidsproces, komt er een versterkt 'Terug naar Werk'-traject via ziekenhuizen en ziekenfondsen, evenals een gestructureerde inkaartbrenging van fysieke en psychosociale nazorg.

Verder worden de administratieve en organisatorische drempels voor deelname aan klinische studies patiëntgerichter gemaakt en geharmoniseerd. Ook lanceert de overheid een bewustmakingscampagne om kwetsbare patiënten te beschermen tegen onbewezen of niet-gereguleerde 'wondertherapieën', om zo gezondheidsschade en financiële uitbuiting te voorkomen.

Preventie, screening en reacties uit de sector

Omdat preventie grotendeels een regionale bevoegdheid is, ondersteunt de federale overheid de gemeenschappen en gewesten bij hun screeningsprogramma's. Er wordt onderzocht of een bevolkingsonderzoek naar longkanker haalbaar is, en minister Vandenbroucke treedt in overleg met de regionale ministers om de regelgeving rond zonnebanken aan te scherpen.

Het plan ontvangt brede bijval uit de medische en maatschappelijke sector. Stichting tegen Kanker, de Belgian Haematology Society en de stichting KickCancer verwelkomen de holistische benadering, de focus op klinisch onderzoek en de gerichte maatregelen voor de jeugd.

Middenveldorganisatie Kom op tegen Kanker verwelkomt de stappen rond centralisatie en nazorg eveneens, maar merkt op dat de ambities inzake preventie hoger hadden gekund, mede door het ontbreken van nieuwe maatregelen rond tabak en vapen en het uitblijven van een directe beslissing over longkankerscreening.