In het Verenigd Koninkrijk is maandag een vergaand verbod ingegaan op reclames voor ongezond voedsel. Om de groeiende obesitasepidemie onder jongeren te bestrijden, mogen er op televisie geen spotjes voor 'junkfood' meer worden uitgezonden voor 21:00 uur. Online geldt er zelfs een totaalverbod. Daarnaast bereidt de Britse regering wetgeving voor om de verkoop van energiedrankjes aan jongeren onder de 16 jaar te verbieden.

De nieuwe maatregelen, die deel uitmaken van een bredere gezondheidswetgeving, richten zich op producten met een hoog gehalte aan vet, zout of suiker (HFSS). Onder andere frisdranken, pizza’s, chips, chocolade, ijs en bepaalde ontbijtgranen vallen onder de restricties. Volgens de Britse overheid beïnvloedt reclame de voedselvoorkeuren van kinderen op jonge leeftijd, wat het risico op overgewicht en gerelateerde ziektes zoals diabetes type 2 aanzienlijk vergroot.

Schokkende cijfers

De cijfers in het Verenigd Koninkrijk zijn alarmerend. Bij de start van de basisschool heeft 22,1 procent van de kinderen overgewicht of obesitas; tegen de tijd dat ze de school verlaten is dit percentage gestegen naar 35,8 procent. De Britse regering schat dat het reclameverbod kan voorkomen dat zo'n 20.000 kinderen obesitas ontwikkelen. Naast de gezondheidswinst zou de maatregel de Britse samenleving jaarlijks naar schatting 2 miljard pond (ca. 2,3 miljard euro) aan zorgkosten kunnen besparen.

"Kinderen worden vanaf nu beschermd tegen excessieve blootstelling aan ongezonde voedselreclames," aldus het Britse ministerie van Gezondheid. Gezondheidsorganisaties zoals Diabetes UK en de Obesity Health Alliance reageren verheugd en noemen de maatregel een noodzakelijke stap om kinderen te beschermen tegen de "ergste overtreders" in de voedingsindustrie.

Merkreclame blijft mogelijk

Hoewel het verbod streng oogt, is er kritiek op de uitzonderingsposities. Het verbod geldt specifiek voor het tonen van ongezonde producten. Dit betekent dat grote fastfoodketens zoals McDonald's of Coca-Cola nog steeds reclame mogen maken, zolang ze alleen hun merknaam of logo tonen en geen ongezonde producten in beeld brengen.

Critici waarschuwen dat deze vorm van 'merkreclame' het effect van de wetgeving kan afzwakken. Kleinere bedrijven, die minder budget hebben voor algemene merkcampagnes en afhankelijk zijn van productpromotie, worden hierdoor mogelijk harder geraakt. De voedingsindustrie zelf stelt dat zij zich al sinds oktober vrijwillig aan de regels houdt en benadrukt dat veel producten inmiddels 'geherformuleerd' zijn om minder suiker en zout te bevatten.

Energiedrankjes

Naast het reclameverbod wil de Britse regering ook de verkoop van energiedrankjes met een hoog cafeïnegehalte (meer dan 150 mg per liter) aan kinderen onder de 16 jaar verbieden. Een derde van de Britse kinderen drinkt wekelijks dergelijke drankjes, wat leidt tot slaapproblemen, concentratiestoornissen op school en, vanwege het hoge suikergehalte, tandbederf en gewichtstoename.

"Hoe kunnen we verwachten dat kinderen goed presteren op school als ze dagelijks het equivalent van een dubbele espresso drinken?", stelde de Britse minister van Volksgezondheid. Eerdere vrijwillige verkoopstops door supermarkten bleken niet waterdicht, waardoor een wettelijk verbod nu noodzakelijk wordt geacht.

Situatie in Nederland en België

De Britse maatregelen staan in schril contrast met de situatie in de Benelux, waar vooral wordt ingezet op zelfregulering. In Nederland pleiten experts, zoals hoogleraar obesitas Liesbeth van Rossum (Erasmus MC), al langer voor een wettelijk verbod. Volgens Van Rossum werkt het huidige systeem van vrijwillige afspraken niet en blijft het aanbod ongezond. "Dit is geen betutteling, maar een herstel van de balans in een omgeving die ons structureel richting ongezond gedrag stuurt," aldus Van Rossum.

Ook in België beperkt de overheid zich vooralsnog tot zelfregulering, waarbij de industrie belooft geen reclame te richten op kinderen onder de 16. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke heeft zich echter kritisch uitgelaten over deze aanpak en twijfelt aan de controleerbaarheid en effectiviteit ervan. Gezondheidsinstituut Sciensano stelt eveneens dat de huidige beperkingen niet ver genoeg gaan.