Na maanden van politieke hoogspanning en interne blokkades hebben premier Bart De Wever (N-VA), minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) en vicepremier David Clarinval (MR) woensdag een voorlopig akkoord bereikt. Het compromis moet een oplossing bieden voor de acute overbevolking in de gevangenissen, de inzet van militairen op straat regelen en het nieuwe strafwetboek uitstellen.

De doorbraak kwam er na een gesprek van ruim twee uur in de Wetstraat 16. Premier De De Wever had eerder beloofd de opgelopen spanningen binnen de Arizona-coalitie te zullen "wegmasseren".

Die wrevel ontstond nadat N-VA en MR afgelopen weekend minister Verlinden passeerden door via een noodprocedure militairen in te zetten voor de bewaking van Joodse instellingen. CD&V reageerde furieus op deze demarche, maar met het huidige akkoord lijkt de plooit gladgestreken.

‘Celkorting’ en enkelbanden tegen overbevolking

Het meest opvallende onderdeel van het akkoord is de aanpak van de gevangenispopulatie, waar momenteel zo'n 700 gedetineerden op de grond moeten slapen. Om de instroom te beperken en de uitstroom te versnellen, zijn de volgende maatregelen afgesproken:

• Korte straffen: Wie veroordeeld is tot een celstraf tot 18 maanden, zal deze volledig thuis mogen uitzitten met een elektronische enkelband.

• Lange straffen: Gedetineerden met een straf tussen de 18 maanden en 10 jaar komen 18 maanden voor het einde van hun straf in aanmerking voor een 'celkorting'. Zij mogen de gevangenis voortijdig verlaten, mits zij de resterende tijd uitzitten met een enkelband. Deze maatregel moet telkens bekrachtigd worden door de strafuitvoeringsrechter.

• Uitzonderingen: De maatregelen gelden niet voor iedereen. Veroordeelden voor terrorisme, zedenfeiten, drugshandel of intrafamiliaal geweld komen niet in aanmerking voor dit elektronisch toezicht.

• Strenger voor langgestraften: Als pasmunt voor de MR verdwijnt de automatische strafkorting van zes maanden voor wie langer dan drie jaar vastzit. Hierdoor wordt de regering paradoxaal genoeg strenger voor een specifieke groep langgestraften, die hun straf nu volledig moeten uitzitten zonder de eerdere korting (tenzij ze onder de nieuwe regeling met enkelband vallen).

Hoewel minister Verlinden graag een ambitieuzer plan had gezien, klinkt in haar entourage dat dit "het hoogst haalbare is binnen de huidige regering".

Uitstel voor het Strafwetboek

Naast de gevangenisproblematiek is er ook beslist om de invoering van het nieuwe Strafwetboek uit te stellen. Oorspronkelijk zou dit op 8 april van kracht gaan, maar magistraten en ook Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA) waarschuwden voor organisatorische chaos. De nieuwe streefdatum is vastgelegd op 1 september 2026.

Militairen op straat

Door het ontkoppelen van de dossiers is nu ook de weg vrij voor de structurele inzet van defensiepersoneel voor bewakingsopdrachten. Waar CD&V de inzet van militairen eerder blokkeerde zolang er geen oplossing was voor de gevangenissen, is dat verzet met dit voorakkoord van de baan.

Het voorstel wordt aanstaande vrijdag voorgelegd aan het volledige kernkabinet voor definitieve goedkeuring. Met dit akkoord hoopt de regering niet alleen de rust in de coalitie te herstellen, maar ook nieuwe dwangsommen te vermijden vanwege de onmenselijke omstandigheden in de Belgische cellen.