In een uiterst gespannen politiek klimaat heeft NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte afgelopen woensdag een twee uur durend bezoek gebracht aan het Witte Huis. Hoewel Rutte de ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump omschreef als "openhartig en eerlijk", lijkt de diplomatieke missie om de Amerikaanse steun voor het bondgenootschap veilig te stellen nog niet volledig te zijn geslaagd.
Harde woorden van Trump
Direct na het gesprek liet president Trump via zijn platform Truth Social weten dat zijn standpunt onveranderd is. In hoofdletters uitte hij zijn ongenoegen: "De NAVO was er niet toen we haar nodig hadden, en ze zal er niet zijn als we haar opnieuw nodig hebben." Hiermee verwees Trump naar zijn eerdere dreigementen om de VS terug te trekken uit het militair bondgenootschap, dat hij een "papieren tijger" noemde.
De kern van de Amerikaanse frustratie ligt bij Operatie Epic Fury en de strijd in Iran. Trump is diep teleurgesteld in de NAVO-lidstaten die weigerden bij te dragen aan het heropenen van de Straat van Hormuz. "Het was een test en ze zijn niet geslaagd," aldus de president via zijn perschef Karoline Leavitt.
Ruttes verdedigingslinie
Mark Rutte trok tijdens zijn bezoek alles uit de kast om de president gunstig te stemmen. In een interview met CNN gaf Rutte aan dat hij de teleurstelling van de president begreep, maar hij nuanceerde het beeld van een falende alliantie.
Volgens de NAVO-chef is de meerderheid van de Europese landen wel degelijk behulpzaam geweest door hun luchtruim, bases en logistieke ondersteuning ter beschikking te stellen voor de Amerikaanse operaties.
Rutte prees Trump bovendien als een sterke leider en stelde dat de wereld door zijn optreden in Iran "absoluut veiliger" is geworden. Hij waarschuwde echter voor een 'Noord-Korea-moment': een situatie waarin te lang wordt gepraat terwijl een nucleaire dreiging van Iran onafwendbaar wordt. Volgens Rutte is de VS het enige land dat dit kan voorkomen.
Europese verdeeldheid en oude grieven
De diplomatieke uitdaging wordt vergroot door de zichtbare verdeeldheid binnen Europa. Terwijl Rutte de eenheid probeert te bewaren, hebben landen als Spanje en Frankrijk de afgelopen weken de Amerikaanse toegang tot hun bases en luchtruim beperkt. Het Verenigd Koninkrijk staat het gebruik van bases in de regio enkel toe voor defensieve doeleinden.
Naast de huidige oorlog in Iran spelen ook oude irritaties een rol in de bekoelde relatie, waaronder Trumps eerdere onvrede over het bestuur van Groenland. In zijn meest recente berichten haalde de president deze kwestie opnieuw aan, wat de broze verhouding tussen de regering-Trump en het bondgenootschap verder onderstreept.
De toekomst van het verdrag
Ondanks de dreigementen van Trump om het NAVO-verdrag uit 1949 op te zeggen, is een eenzijdige terugtrekking juridisch complex. Het Amerikaanse Congres stemde eind 2023 voor een wet die voorkomt dat een president zonder toestemming van de Senaat uit het bondgenootschap stapt.
Toch blijven de zorgen binnen de NAVO groot. Rutte weigerde op een schaal van 1 tot 10 aan te geven hoe ongerust hij is, maar de inzet van zijn diplomatieke charmeoffensief maakt duidelijk dat de alliantie voor de grootste existentiële uitdaging in haar geschiedenis staat. Of Rutte's woorden over "twee goede vrienden" genoeg zijn om Trump aan boord te houden, zal de komende tijd moeten blijken.
