Sinds donderdag 5 februari 2026 zijn de Verenigde Staten en Rusland voor het eerst in meer dan een halve eeuw niet langer gebonden aan een verdrag dat hun strategische kernwapens beperkt.
Met het verlopen van het ‘New START-verdrag’ valt de laatste juridische barrière tegen een nieuwe wereldwijde wapenwedloop weg. Terwijl VN-topman António Guterres waarschuwt voor het hoogste risico op een nucleair conflict in decennia, denkt Europa luidop na over een eigen afschrikkingsmacht.
Het New START-verdrag, in 2010 ondertekend door Barack Obama en Dmitri Medvedev, legde strikte limieten op aan de twee grootmachten die samen meer dan 80% van de wereldwijde nucleaire voorraad bezitten. De plafonds waren helder: maximaal 1550 operationele kernkoppen en 700 ingezette draagmiddelen (zoals raketten en bommenwerpers). Tot nu toe hielden beide partijen zich grotendeels aan deze limieten, maar met het verstrijken van de deadline zijn deze beperkingen officieel verleden tijd.
De impasse tussen Washington, Moskou en Peking
De reden voor het doodlopen van de onderhandelingen ligt in een complexe geopolitieke driehoek. President Donald Trump heeft herhaaldelijk kritiek geuit op het verdrag omdat het enkel de VS en Rusland bond, terwijl China zijn arsenaal in hoog tempo uitbreidt. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, benadrukte dat wapenbeheersing in de 21ste eeuw "onmogelijk" is zonder Peking aan tafel te krijgen.
China weigert echter deel te nemen aan de gesprekken. Het land stelt dat hun arsenaal (geschat op 550 tot 600 koppen) in het niet valt bij de circa 4000 koppen van zowel de VS als Rusland. Peking noemt het aflopen van het verdrag "betreurenswaardig" en wijst naar Washington om de dialoog met Moskou te hervatten.
Rusland van zijn kant heeft "warm en koud" geblazen. Hoewel het Kremlin bij monde van Dmitri Peskov verklaarde dat het einde van het verdrag "zeer slecht is voor de mondiale veiligheid", stelde de Russische diplomaat Sergej Rjabkov dat Moskou klaar is voor een wereld zonder beperkingen. President Poetin had vorig jaar nog een verlenging van een jaar voorgesteld, maar een formeel Amerikaans antwoord bleef uit.
Europa onder de nucleaire paraplu?
Nu de Amerikaanse nucleaire garantie onder de regering-Trump onzekerder lijkt, groeit in Europa de discussie over een eigen "nucleaire afschrikkingsmacht". Momenteel beschikt de Europese Unie slechts over één lidstaat met een eigen arsenaal: Frankrijk (circa 290 kernkoppen). Hoewel het Verenigd Koninkrijk ook kernwapens heeft, is hun technologie sterk afhankelijk van de VS.
Er liggen drie scenario's op tafel voor de Europese veiligheid:
Het Euro-Franse model: Frankrijk breidt zijn bescherming uit naar de rest van de EU, in ruil voor financiële steun van landen als Duitsland en Polen.
Europese Nuclear Sharing: Europese landen monteren Franse kernkoppen op hun eigen gevechtsvliegtuigen, een kopie van het huidige NAVO-model.
Een autonome EU-kernmacht: Een peperduur en juridisch complex model waarbij de EU zelf zeggenschap krijgt over een arsenaal.
Een onberekenbare toekomst
Experts waarschuwen dat de wereld door het wegvallen van inspecties en informatie-uitwisseling "onberekenbaarder" wordt. Zonder de transparantie van het verdrag zullen landen sneller uitgaan van het "worstcase-scenario", wat leidt tot extra investeringen in bewapening.
VN-secretaris-generaal Guterres noemt dit een "ernstig moment voor de internationale vrede". Hij roept beide grootmachten op om zonder verwijl terug te keren naar de onderhandelingstafel. Voorlopig lijkt de wapenwedloop echter in alle stilte al begonnen, aangezien zowel de VS, Rusland als China fors investeren in de modernisering van hun arsenalen, inclusief nieuwe technologieën zoals hypersonische wapens.
