De uitzending van de vierdelige VTM-documentairereeks De nonnen heeft in Vlaanderen gezorgd voor een aanzienlijke toename van het aantal meldingen over historisch misbruik. Volgens Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA) zochten opvallend meer slachtoffers de afgelopen periode hulp bij officiële instanties.
Toename van dossiers over historisch en institutioneel geweld
De Commissie voor feiten van misbruik van minstens tien jaar geleden (Comeb) registreerde in 2025 een totaal van 180 nieuwe aanmeldingen. Dat is een stijging van 60 dossiers ten opzichte van het jaar daarvoor, toen er 120 meldingen binnenkwamen.
Van deze nieuwe dossiers kunnen er 41 rechtstreeks in verband worden gebracht met de uitzendingen van de documentairereeks, wat eveneens leidde tot een tijdelijke heropleving van dossiers over institutioneel geweld.
Hoewel alle betrokkenen op het moment van de melding volwassen waren, bleek 82 procent van de slachtoffers minderjarig te zijn toen de feiten plaatsvonden. In 45 procent van de gevallen ging het om langdurige of herhaalde feiten van geweld, misbruik of verwaarlozing.
Volgens minister Demir tonen deze cijfers hoe lang misbruik kan blijven doorwegen in een mensenleven. Ze benadrukte hierbij dat erkenning soms laat komt, maar nooit te laat is.
Stijging bij het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag
Ook bij het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag, dat in september 2023 van start ging, nam het aantal dossiers drastisch toe. In 2025 ontving het meldpunt 1545 meldingen, een stijging van ongeveer 62 procent vergeleken met de 954 meldingen in 2024.
Daarmee kwam het totale aantal meldingen op ruim twee jaar tijd op 2617 te liggen. Het maandelijks gemiddelde steeg gestaag van 39 meldingen per maand in de beginperiode van 2023, naar 79 in 2024 en uiteindelijk 128 per maand in 2025.
Autoriteiten benadrukken dat deze cijfers niet noodzakelijk wijzen op een daadwerkelijke toename van grensoverschrijdend gedrag in de maatschappij. Maatschappelijke aandacht en grotere bekendheid zorgen er voornamelijk voor dat slachtoffers makkelijker de weg naar ondersteuning vinden. Zo veroorzaakte media-aandacht rond een individuele arts eind 2025 eveneens een duidelijke piek.
Minister Demir noemt het meldpunt een cruciale eerste toegangspoort voor slachtoffers die anders wellicht geen melding hadden gemaakt. Ongewenst seksueel gedrag vormt met 41,5 procent de grootste categorie binnen de meldingen. De dossiers zijn afkomstig uit alle geledingen van de samenleving en omvatten naast seksueel grensoverschrijdend gedrag ook psychisch geweld en pesterijen, waarbij machtsverhoudingen en leidinggevenden regelmatig terugkomen.
Onthullingen en onderzoeken rond de vierdelige reeks
De documentairereeks belicht fysiek, psychologisch en seksueel misbruik binnen door katholieke nonnen beheerde weeshuizen, internaatscholen en moederhuizen. In de uitzendingen doen veertien getuigen hun verhaal over geweld en slechte behandeling.
Daarnaast komen voormalige bewoners en ex-nonnen aan het woord over machtsmisbruik, zware discipline, uitbuiting en slechte behandeling binnen het kloosterleven.
Met name de beschuldigingen rond het Sint-Vincentiusweeshuis in Zelem riepen veel maatschappelijke verontwaardiging op. Oud-bewoners maakten melding van zwaar fysiek en psychisch geweld, verdwenen kinderen en niet-geïdentificeerde kindergraven op de begraafplaats.
Naar aanleiding van deze onthullingen is het parket van Limburg een vooronderzoek gestart. De Unie van Religieuzen van Vlaanderen (URV) heeft haar verontschuldigingen aangeboden aan de slachtoffers en opgeroepen tot een grondig onderzoek naar de gebeurtenissen in Zelem.
