De diplomatieke crisis rondom Groenland heeft woensdagochtend een nieuw kookpunt bereikt. Nadat Europese regeringsleiders in een gezamenlijk statement hun onvoorwaardelijke steun aan Denemarken uitspraken, reageerde het Witte Huis met de boodschap dat een militaire optie om Groenland in te lijven "niet is uitgesloten". De vrees voor een conflict binnen de NAVO neemt toe, nu de Amerikaanse president Donald Trump haast lijkt te willen maken met zijn plannen.
De situatie is in een stroomversnelling geraakt na de Amerikaanse militaire operatie in Venezuela afgelopen weekend, waarbij president Nicolás Maduro werd afgezet en gearresteerd. Deze actie heeft in Europese hoofdsteden de angst aangewakkerd dat de hernieuwde interesse van Trump in Groenland niet bij retoriek zal blijven.
Witte Huis: "Leger is altijd een optie"
In reactie op vragen van persbureau Reuters liet een hoge functionaris van het Witte Huis dinsdagnacht weten dat president Trump en zijn team een reeks opties bespreken om Groenland onder Amerikaanse controle te krijgen. Hoewel de voorkeur uitgaat naar een diplomatieke deal of aankoop, stelde de functionaris onomwonden: "Het gebruik van het leger is daarbij altijd een optie."
Er lijkt echter sprake van een good cop, bad cop-strategie binnen de Amerikaanse regering. Terwijl adviseurs zoals Stephen Miller een harde lijn voorstaan en stellen dat "niemand de VS militair zal tegenhouden", trachtte minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio de gemoederen in een besloten briefing te sussen. Volgens The Wall Street Journal benadrukte Rubio dat Trump het eiland slechts wil "kopen" en dat er geen invasie op handen is.
Trump zelf verklaarde zondag vanuit zijn regeringsvliegtuig dat de VS Groenland "absoluut nodig heeft" voor de nationale veiligheid, wijzend op de aanwezigheid van Russische en Chinese schepen in het Arctisch gebied. "Denemarken gaat daar niet voor zorgen, dat kan ik je wel vertellen," aldus de president.
Historisch statement: Europa trekt een grens
Vooruitlopend op de Amerikaanse reactie kwamen de leiders van zes grote Europese landen dinsdag met een zeldzaam gezamenlijk statement. De verklaring is ondertekend door president Macron (Frankrijk), bondskanselier Merz (Duitsland), premier Meloni (Italië), premier Tusk (Polen), premier Sánchez (Spanje), premier Starmer (VK) en de Deense premier Frederiksen.
In de verklaring, getiteld Joint Statement on Greenland, stellen de leiders:
Groenland behoort toe aan zijn bevolking. Het is aan Denemarken en Groenland, en aan hen alleen, om te beslissen over zaken die hen aangaan.
De leiders erkennen het belang van veiligheid in het Noordpoolgebied, maar benadrukken dat dit collectief via de NAVO moet worden geregeld, met respect voor het internationaal recht en territoriale integriteit.
Dreigend einde van de NAVO
De Deense premier Mette Frederiksen reageerde met ongekend felle bewoordingen op de Amerikaanse dreigementen. Ze waarschuwde dat een militaire actie van de VS tegen een bondgenoot het einde van het Noord-Atlantisch bondgenootschap zou betekenen. "Als de Verenigde Staten ervoor kiezen om een ander NAVO-land militair aan te vallen, dan stopt alles. Inclusief de NAVO en de veiligheidsstructuur die sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog bestaat," aldus Frederiksen tegenover de Deense omroep TV2.
In Denemarken is dinsdagavond een ingelast crisisoverleg gehouden met de commissie Buitenlands Beleid onder strikte veiligheidsmaatregelen.
Belgische en Nederlandse steun
Hoewel België en Nederland geen initiële ondertekenaars waren van het document, hebben beide landen hun steun uitgesproken. De Belgische premier Bart De Wever sloot zich dinsdagavond, in de marge van een bijeenkomst in Parijs, aan bij het Europese standpunt. "Het Westen staat het sterkst als het verenigd is en samenwerkt, niet wanneer het zichzelf verdeelt," verklaarde De Wever, mede na aandringen van coalitiepartner CD&V.
Ook de Nederlandse demissionair minister van Buitenlandse Zaken, David van Weel, liet via X (voorheen Twitter) weten dat Nederland "onze Deense vrienden volledig steunt".
Groenland: "Geen reden tot paniek, wel tot woede"
Op Groenland zelf wordt met verontwaardiging maar ook met nuchterheid gereageerd. De Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen noemde de Amerikaanse retoriek "respectloos" en stelde: "Nu is het genoeg. Geen fantasieën meer over annexatie."
Tegelijkertijd probeerde hij zijn bevolking gerust te stellen: "De situatie is niet zodanig dat de VS Groenland zomaar kunnen veroveren. Er is geen reden tot paniek." Nielsen bedankte de Europese leiders dinsdagavond voor hun "ondubbelzinnige steun" en riep Washington op om terug te keren naar een respectvolle dialoog.
De onrust werd eerder dit weekend verder aangewakkerd door Katie Miller, echtgenote van Trumps topadviseur, die een kaart van Groenland postte in de kleuren van de Amerikaanse vlag met het onderschrift: "SOON".
