De westerse bondgenoten van Oekraïne hebben eensgezind tegengas gegeven op het omstreden 28 puntenplan van de Amerikaanse president Donald Trump om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. Tijdens diplomatiek overleg in de marge van de G20-top in Johannesburg en lopende gesprekken in Genève, klinkt de waarschuwing dat het Amerikaanse voorstel te veel in het voordeel van Moskou is. In reactie hierop hebben Europese leiders een tegenvoorstel uitgewerkt dat de veiligheid van Oekraïne beter moet waarborgen.

De diplomatieke druk is hoog nu een zware delegatie van Amerikaanse, Europese en Oekraïense functionarissen in Genève bijeen is gekomen. Aan Amerikaanse zijde worden de gesprekken geleid door kopstukken als minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en speciaal gezant Steve Witkoff. Oekraïne wordt vertegenwoordigd door onder meer stafchef Andrii Yermak. De inzet is hoog: Trump had aanvankelijk een deadline gesteld op 27 november voor de acceptatie van zijn plan, al heeft hij inmiddels aangegeven dat dit niet zijn "laatste aanbod" is.

Het Amerikaanse 28-puntenplan: 'Capitulatie'

Het Amerikaanse voorstel heeft in Kiev en Europese hoofdsteden tot grote onrust geleid. Uit gelekte details blijkt dat het plan vergaande concessies van Oekraïne eist:

• Territorium: Oekraïne zou de regio's Donetsk en Loehansk evenals de Krim moeten opgeven. De frontlinies in Cherson en Zaporizja zouden worden bevroren.

• Leger: De Oekraïense strijdkrachten zouden moeten inkrimpen tot maximaal 600.000 militairen.

• NAVO: Oekraïne moet zijn ambitie om lid te worden van de NAVO laten varen.

• Wapens: Het land zou afstand moeten doen van langeafstandswapens.

Critici, waaronder de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, zien dit als een feitelijke capitulatie. Zelensky waarschuwde dat zijn land voor de keuze wordt gesteld tussen "het verliezen van waardigheid of het verliezen van een belangrijke partner".

Europees verzet en tegenvoorstel

In een gezamenlijke verklaring vanuit Johannesburg lieten leiders van onder meer de EU, het VK, Frankrijk, Duitsland, Canada en Japan weten dat het Amerikaanse plan "aanzienlijk meer werk" vereist. Ze benadrukken dat grenzen niet met geweld kunnen worden gewijzigd en dat Oekraïne niet kwetsbaar mag achterblijven voor toekomstige Russische agressie.

Volgens bronnen van persbureau Bloomberg hebben de Europese bondgenoten inmiddels een concreet tegenvoorstel op tafel gelegd in Genève. De kernpunten hiervan zijn:

• Troepenmacht: Het Oekraïense leger mag in vredestijd 800.000 militairen tellen (in plaats van de 600.000 in het VS-plan).

• Veiligheidsgaranties: Oekraïne moet Amerikaanse veiligheidsgaranties krijgen die gelijkstaan aan de bescherming van NAVO-artikel 5 (een aanval op één is een aanval op allen). De NAVO zou echter geen permanente troepen in Oekraïne stationeren.

• NAVO-lidmaatschap: Toetreding blijft afhankelijk van consensus, die er momenteel niet is.

• Wederopbouw: Bevroren Russische tegoeden moeten worden gebruikt voor compensatie en de wederopbouw van Oekraïne.

• Geen militaire herovering: Oekraïne zou toezeggen zijn grondgebied niet met militaire middelen te heroveren, maar inzetten op diplomatieke gronduitruil.

Constructieve gesprekken ondanks spanning

Ondanks de grote verschillen in inzicht, worden de gesprekken in Genève voorzichtig positief geduid. António Costa, voorzitter van de Europese Raad, sprak vanuit Angola over een "solide basis" voor verdere onderhandelingen en noemde de gesprekken constructief. Ook Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, ziet "goede vooruitgang", maar benadrukt het principe: "niets over Oekraïne zonder Oekraïne."

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Franse president Emmanuel Macron stelden dat een vrede niet over de hoofden van de Oekraïners heen besloten kan worden. "Oorlogen kunnen niet worden beëindigd door grootmachten ten koste van de getroffen landen," aldus Merz.

Belgische reactie

De Belgische minister van Defensie, Theo Francken, analyseerde de situatie nuchter in het programma De Afspraak op Vrijdag. Hij noemde het 28 puntenplan de "meest concrete openingszet tot nu toe", maar waarschuwde dat de VS hard zal inzetten. "Als de Oekraïners nee zeggen, kan Europa niets anders doen dan hen volgen, maar dan zitten we in een moeilijke positie binnen de NAVO," aldus Francken.

Symboliek in Kiev

Terwijl de diplomaten in Genève onderhandelen, herdacht Oekraïne zaterdag de Holodomor, de hongersnood veroorzaakt door het Sovjetregime in de jaren '30. President Zelensky greep deze herdenking aan om strijdbaarheid te tonen. "We verdedigden, verdedigen en zullen Oekraïne altijd verdedigen," zei hij. "Echte vrede is altijd gebaseerd op veiligheid en gerechtigheid."

De komende dagen zullen cruciaal zijn. Er staan verdere gesprekken gepland tussen de ‘coalition of the willing’ en de Amerikaanse delegatie om te zien of de kloof tussen het plan van Trump en de eisen van Europa en Oekraïne overbrugd kan worden.