Escalatie in Iran: Vrees voor duizenden doden, Trump dreigt met ingrijpen en EU kondigt sancties aan
In een gecoördineerde actie hebben tal van Europese landen – waaronder Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, het VK, Italië en Spanje – de Iraanse ambassadeurs op het matje geroepen om hun afschuw uit te spreken over het staatsgeweld.
Terwijl de protesten in Iran hun derde week ingaan, wordt de internationale druk op het regime in Teheran groot. De omvang van het geweld wordt steeds duidelijker: mensenrechtenorganisaties spreken inmiddels van duizenden doden.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft de demonstranten opgeroepen de staatsinstellingen over te nemen en beloofd dat "hulp onderweg is", terwijl de Europese Unie zich opmaakt voor een nieuw pakket sancties.
De protesten, die eind december begonnen in de Grote Bazaar van Teheran vanwege de economische malaise en de val van de rial, hebben zich verspreid over het hele land. Hoewel onafhankelijke verificatie moeilijk is door een strikte internetblokkade en het weren van buitenlandse pers, schetsen berichten van ooggetuigen en mensenrechtenorganisaties een beeld van extreem geweld.
Bloedige repressie en ‘oorlogszones’
Volgens verschillende bronnen loopt het dodental in de duizenden. VN-commissaris voor de Mensenrechten Volker Türk sprak eerder van honderden slachtoffers, maar recentere schattingen liggen veel hoger. Persbureau Reuters meldt op basis van een Iraanse functionaris zo'n 2000 doden.
Mensenrechtenorganisatie HRANA heeft meer dan 2.00 doden geverifieerd en de in Noorwegen gevestigde organisatie Hengaw spreekt zelfs van minimaal 2500 doden. Daarnaast zouden naar schatting 10.000 tot 16.000 mensen zijn gearresteerd.
Berichten vanuit Iraanse ziekenhuizen zijn alarmerend. Een Iraanse arts in Londen, die contact probeert te houden met collega's in Iran, beschrijft de situatie in ziekenhuizen als een "oorlogsgebied" met tekorten aan bloed en middelen. Er zijn meldingen van gerichte executies door sluipschutters die demonstranten in het hoofd en hart schieten, en het gebruik van zware wapens zoals AK-47’s tegen burgers.
Om de informatiestroom weer op gang te helpen, heeft tech-miljardair Elon Musk aangekondigd dat SpaceX de abonnementskosten voor Starlink tijdelijk laat vallen, zodat Iraniërs gratis toegang kunnen krijgen tot ongecensureerd internet.
Trump: "Hulp is onderweg"
De Amerikaanse president Trump roert zich fel op zijn platform Truth Social. Hij riep de Iraniërs op om te "blijven demonstreren" en staatsinstellingen over te nemen. Trump stelde dat hij alle diplomatieke overleggen met Iran heeft geannuleerd zolang het geweld voortduurt en deed de opmerkelijke belofte dat "hulp onderweg is".
In een interview met CBS News bleef Trump vaag over wat die hulp precies inhoudt ("Dat zullen jullie te weten moeten zien te komen"), maar hij hintte op economische middelen. Wel trok hij een duidelijke rode lijn wat betreft executies. Als het regime demonstranten gaat ophangen, beloofde Trump "zeer krachtig optreden", waarbij hij verwees naar eerdere Amerikaanse militaire acties.
Intussen roept het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken Amerikaanse burgers in Iran op het land onmiddellijk te verlaten, indien mogelijk via Türkiye of Armenië. Op de achtergrond lijkt de VS ook contact te zoeken met de oppositie; speciaal gezant Steve Witkoff zou een geheime ontmoeting hebben gehad met Reza Pahlavi, de zoon van de laatste sjah.
Iran reageert woedend
Het Iraanse regime reageert fel op de Amerikaanse uitlatingen. Amir Saeid Iravani, de Iraanse VN-ambassadeur, beschuldigt Trump van het schenden van internationaal recht en het aanzetten tot geweld.
In een brief aan de VN-top vraagt hij om een veroordeling van de VS. Ali Larijani, secretaris van de Iraanse Veiligheidsraad, noemde Trump en de Israëlische premier Netanyahu op X "de grootste moordenaars van de Iraanse bevolking".
Europese sancties en diplomatieke druk
Ook Europa reageert geschokt. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen noemde het stijgende aantal slachtoffers "afschuwelijk" en kondigde aan dat de EU "snel" met nieuwe sancties komt tegen de verantwoordelijken. De Revolutionaire Garde staat al op de sanctielijst, maar er wordt gekeken naar verdere reisverboden en het bevriezen van tegoeden.
In een gecoördineerde actie hebben tal van Europese landen – waaronder Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, het VK, Italië en Spanje – de Iraanse ambassadeurs op het matje geroepen om hun afschuw uit te spreken over het staatsgeweld. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz voorspelde zelfs dat het regime zijn "laatste dagen en weken" doormaakt.
Vrees voor executies
Mensenrechtenorganisaties vrezen dat Iran, om de protesten de kop in te drukken, overgaat tot standrechtelijke executies. Er is specifieke zorg over de 26-jarige Erfan Soltani, die na een schijnproces ter dood zou zijn veroordeeld. Amnesty International waarschuwt dat het regime dergelijke processen gebruikt als afschrikmiddel. De VS heeft gewaarschuwd dat executies zoals die van Soltani ernstige consequenties zullen hebben.