De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft details vrijgegeven van een herzien 20-punten vredesplan, dat in nauwe samenwerking met de Verenigde Staten is opgesteld om een einde te maken aan de bijna vier jaar durende oorlog.
Hoewel er sprake is van "aanzienlijke vooruitgang" en een gezamenlijk Amerikaans-Oekraïens standpunt op veel fronten, blijven de territoriale controle in de Donbas en de toekomst van de kerncentrale in Zaporizja grote obstakels. Het plan ligt momenteel ter beoordeling in Moskou.
Tijdens een persconferentie in Kiev schetste Zelensky dinsdag de contouren van het plan, dat een evolutie is van een eerder Amerikaans voorstel dat door critici als te pro-Russisch werd bestempeld. In deze herziene versie zijn de posities van Oekraïne en de VS grotendeels naar elkaar toe gegroeid, al wacht men nu gespannen op een reactie van het Kremlin.
Veiligheidsgaranties en legergrootte
Een belangrijk winstpunt voor Kiev in het nieuwe concept is dat Oekraïne zijn ambitie om lid te worden van de NAVO niet formeel hoeft op te geven. Daarnaast voorziet het plan in "sterke veiligheidsgaranties" die vergelijkbaar zijn met het Artikel 5-principe van de NAVO. Deze garanties, die in een apart bilateraal document met de VS worden vastgelegd, verplichten partners tot actie bij hernieuwde Russische agressie.
Verder mag Oekraïne in vredestijd een troepenmacht van 800.000 militairen behouden. Het plan omvat ook afspraken over een toekomstig EU-lidmaatschap, fondsen voor wederopbouw, versnelde handelsverdragen met de VS en het houden van presidentsverkiezingen nadat een vredesakkoord is getekend.
Het struikelblok Donbas: gedemilitariseerde zones
Het meest complexe punt in de onderhandelingen blijft de controle over de oostelijke regio's Donetsk en Loehansk (de Donbas). Rusland houdt vast aan maximale eisen en wil dat Oekraïne zich volledig terugtrekt uit de regio Donetsk, waarvan Kiev momenteel nog ongeveer een kwart in handen heeft.
Om een uitweg te vinden, stellen de VS voor om de betwiste gebieden om te vormen tot "vrije economische zones". Zelensky toonde zich bereid om Oekraïense troepen terug te trekken – hij noemde afstanden van vijf, tien of veertig kilometer – om zo'n gedemilitariseerde zone mogelijk te maken. Hij stelt echter harde voorwaarden:
Wederkerigheid: Elke Oekraïense terugtrekking moet gepaard gaan met een gelijke terugtrekking van Russische troepen.
Referendum: Elke wijziging in de status van het gebied moet worden goedgekeurd door de Oekraïense bevolking via een referendum. Hiervoor zou een staakt-het-vuren van 60 dagen nodig zijn.
"We zitten in een situatie waarin de Russen willen dat we vertrekken, en wij weigeren dat. De Amerikanen zoeken nu naar een middenweg via deze economische zones," aldus Zelensky.
Onenigheid over kerncentrale Zaporizja
Ook over de kerncentrale van Zaporizja, de grootste van Europa en momenteel bezet door Rusland, is nog geen akkoord bereikt. De VS stelden een consortium voor waarin Oekraïne, Rusland en de VS de centrale gezamenlijk zouden beheren. Zelensky wees dit resoluut af.
Kiev pleit voor een joint venture met uitsluitend de Verenigde Staten en eist dat de centrale en de nabijgelegen stad Enerhodar volledig worden gedemilitariseerd om de nucleaire veiligheid te garanderen.
Terugtrekking en internationaal toezicht
Het document eist verder dat Russische troepen zich terugtrekken uit de regio's Dnipropetrovsk, Mykolaiv, Soemy en Charkiv. De huidige frontlijn zou bevroren worden, waarbij internationale troepen langs de contactlijn worden gestationeerd om het akkoord te monitoren.
Zelensky benadrukte de noodzaak van internationale aanwezigheid: "Omdat er geen vertrouwen is in de Russen, en zij herhaaldelijk hun beloftes hebben gebroken, moeten internationale troepen garanderen dat niemand de zones onder valse voorwendselen betreedt."
Bal bij Rusland
Het herziene plan is door de VS overhandigd aan Rusland. Volgens het Kremlin is president Poetin geïnformeerd en formuleert Moskou een reactie. Kiev verwacht uiterlijk woensdagavond antwoord, al liet het Kremlin al weten het "ongepast" te vinden om via de media over de details te communiceren.
Zelensky concludeerde dat dit plan het maximale is wat Oekraïne kan bieden: "Als we het niet eens worden om te blijven waar we zijn, zijn er twee opties: of de oorlog gaat door, of er moet iets besloten worden over al die potentiële economische zones."
