Het diplomatieke steekspel rond Groenland is veranderd in een openlijk economisch conflict. De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd forse invoerheffingen op te leggen aan een specifieke groep Europese landen. De maatregel dient als direct drukmiddel om een verkoop van Groenland aan de Verenigde Staten af te dwingen.
De president maakte zaterdag via zijn sociale medium Truth Social bekend dat hij per 1 februari een importheffing van 10 procent invoert op goederen uit acht Europese landen: Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland. Trump schuwt de escalatie niet: indien er geen akkoord wordt bereikt over de "volledige en totale aankoop" van Groenland, zal dit tarief op 1 juni worden verhoogd naar 25 procent.
'National Security' en de Golden Dome
De directe aanleiding voor de heffingen is de militaire operatie Arctic Endurance, waarbij Europese bondgenoten troepen naar Groenland stuurden voor een verkenningsmissie. Trump bestempelt deze troepenopbouw als "een gevaarlijk spel" en een vijandige handeling.
Achter de strafheffingen schuilt echter een bredere geopolitieke en transactionele logica van het Witte Huis:
Strategische noodzaak: Trump stelt dat de VS Groenland moet bezitten voor de nationale veiligheid. Hij refereert specifiek aan zijn plannen voor een 'Golden Dome', een raketschild dat volgens hem zonder controle over het eiland niet optimaal kan functioneren.
Beschuldiging van nalatigheid: Volgens de president doet Denemarken te weinig om de Russische en Chinese dreiging in het Noordpoolgebied het hoofd te bieden ("ze hebben momenteel twee hondensleeën als bescherming").
Transactionele politiek: Trump redeneert dat de VS jarenlang de Europese defensie heeft 'gesubsidieerd'. Hij ziet de overdracht van Groenland als een noodzakelijke tegenprestatie. "Nu is het tijd dat Denemarken iets terugdoet," aldus de president.
Opvallend is dat België, dat ook een verbindingsofficier stuurt, vooralsnog niet op de sanctielijst staat.
Europa reageert: van verontwaardiging tot de 'bazooka'
De aankondiging heeft in Europa geleid tot een golf van verontwaardiging en een roep om harde tegenmaatregelen. De geviseerde landen kwamen zondag met een gezamenlijke verklaring waarin ze de tarieven veroordelen als een ondermijning van de trans-Atlantische relaties. "Wij zullen verenigd en gecoördineerd blijven reageren," klinkt het.
De Europese Unie lijkt niet van plan te buigen en bereidt een stevig weerwoord voor:
De 'Bazooka': Er wordt openlijk gesproken over het activeren van het zogenoemde anti-dwanginstrument (anti-coercion instrument). Dit stelt de EU in staat om bij economische chantage hard terug te slaan, bijvoorbeeld door Amerikaanse bedrijven uit te sluiten van Europese aanbestedingen of investeringen te blokkeren.
Handelsakkoord op de helling: In het Europees Parlement heeft Manfred Weber (EVP) aangegeven dat de goedkeuring van het recente handelsakkoord met de VS "onmogelijk" is zolang de dreigementen aanhouden.
Miljardenclaim: Volgens diplomatieke bronnen en de Financial Times werkt Brussel aan een pakket vergeldingsmaatregelen ter waarde van 93 miljard euro.
Diplomatieke druk
Ook individuele regeringsleiders lieten van zich horen. De Britse premier Keir Starmer noemde de heffingen "volledig verkeerd" tussen bondgenoten. De Italiaanse premier Giorgia Meloni, doorgaans een bondgenoot van Trump, noemde de tarieven in een telefoongesprek met de president "een vergissing".
De situatie brengt de NAVO in een lastig parket. Secretaris-generaal Mark Rutte probeert te bemiddelen en sprak met Trump over de veiligheid in het Noordpoolgebied, maar lijkt door de agressieve unilaterale actie van Washington buitenspel te worden gezet.
Ondertussen blijft de boodschap vanuit Nuuk en Kopenhagen ongewijzigd. "Groenland is niet te koop", herhaalde de Groenlandse regering, gesteund door duizenden demonstranten die de straat opgingen met de leus: Make America Go Away.
