De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft donderdag tijdens het World Economic Forum (WEF) in Davos ongekend hard uitgehaald naar zijn Europese bondgenoten. Hij verweet Europa besluiteloosheid, verdeeldheid en een gebrek aan politieke wil om Rusland echt aan te pakken. Tegelijkertijd kwam Zelensky met groot nieuws over zijn relatie met Washington: een deal met president Trump over veiligheidsgaranties zou zo goed als rond zijn.
In een bevlogen toespraak schilderde Zelensky een beeld van een Europa dat "graag over de toekomst praat, maar vermijdt om vandaag actie te ondernemen." Volgens de president is het continent te verdeeld en leunt het nog altijd te zwaar op de Verenigde Staten voor zijn veiligheid.
"Waarom kan Trump wel optreden?"
Zelensky stelde openlijk de vraag waarom Washington wel in staat is om krachtdadig op te treden en Brussel niet. "Waarom kan president Trump schaduwtankers stoppen en olie in beslag nemen, maar kan Europa dat niet?" vroeg hij zich af. Hij wees daarbij op Russische olietankers die nog steeds langs de Europese kusten varen en zo de oorlogskas van Moskou spekken. "Als Poetin geen geld heeft, is er geen oorlog."
Ook de reactie van de EU op geopolitieke spanningen elders, zoals de recente dreiging rond Groenland, moest het ontgelden. Zelensky noemde het sturen van veertig soldaten "geen sterk signaal" richting Rusland of China.
"Ofwel vestig je bases die de regio beschermen, ofwel word je niet serieus genomen," aldus Zelensky. Hij waarschuwde dat als Europa niet als wereldmacht wordt gezien, het veroordeeld is tot het voortdurend afslaan van nieuwe gevaren.
Daarnaast bekritiseerde hij het gebrek aan vooruitgang bij het inzetten van bevroren Russische tegoeden. Hoewel hij België niet expliciet noemde, liggen de meeste van deze bevroren miljarden bij Euroclear in Brussel. Premier Bart De Wever reageerde echter dat België juist "constructief en ferm" heeft bijgedragen aan een financiële oplossing voor Kiev.
Von der Leyen slaat terug
De kritiek van Zelensky viel niet in goede aarde bij de top van de Europese Unie. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen diende hem van repliek en stelde dat "daden meer zeggen dan woorden". Ze herinnerde eraan dat Europa de grootste steunpilaar van Oekraïne is, met inmiddels meer dan 193 miljard euro aan steun en nog eens 90 miljard in het vooruitzicht. "We weten dat we het offer van het Oekraïense volk nooit kunnen evenaren, maar we blijven aan hun zijde staan," aldus Von der Leyen.
Doorbraak met de VS
In schril contrast met zijn kritiek op Europa stond Zelensky’s optimisme over de Verenigde Staten. Na een ontmoeting van ongeveer een uur met Donald Trump in Davos, kondigde Zelensky aan dat er een akkoord is bereikt over Amerikaanse veiligheidsgaranties.
"Het document is af," verklaarde Zelensky. Hoewel de overeenkomst nog formeel geratificeerd moet worden door beide regeringen, sprak ook Trump van een "zeer goed gesprek" en suggereerde hij dat het einde van de oorlog in zicht komt. "Iedereen wil dat de oorlog stopt," aldus de Amerikaanse president.
Trilateraal overleg en de Donbas
De diplomatieke inspanningen verschuiven dit weekend naar de Verenigde Arabische Emiraten. Zelensky kondigde aan dat er vrijdag en zaterdag een historisch trilateraal overleg zal plaatsvinden tussen delegaties van de Verenigde Staten, Oekraïne en Rusland. Het doel is het bespreken van de voorwaarden voor een einde aan de oorlog.
Toch blijft voorzichtigheid geboden. Zelensky gaf toe dat er nog steeds geen oplossing is voor de betwiste Donbas-regio in Oost-Oekraïne, die grotendeels door Rusland bezet wordt. Dit territoriale vraagstuk noemde hij "het moeilijkste onderdeel van de onderhandelingen", een heet hangijzer dat dit weekend in Abu Dhabi ongetwijfeld centraal zal staan.
