België heeft vrijdag voor het gebruik van de Europese noodwet gestemd om Russische tegoeden bij Euroclear voor onbepaalde tijd te bevriezen. Toch is het geen onverdeeld succes voor de Europese Commissie: het land koppelde aan zijn stem een scherpe waarschuwing. Premier Bart De Wever (N-VA), die vrijdag in Londen overlegde met zijn Britse ambtgenoot Keir Starmer, blijft zich verzetten tegen het plan om deze tegoeden als onderpand voor een lening te gebruiken zolang de risico's niet eerlijk verdeeld worden. Ondertussen voert Rusland de druk op met een rechtszaak tegen Euroclear.
De EU-lidstaten wilden via een noodwet (artikel 122 van het Verdrag betreffende de werking van de EU) de bevriezing van Russische activa verlengen. Hoewel de wet er ook zonder Belgische goedkeuring zou zijn gekomen, koos België uiteindelijk voor een pragmatische "ja, maar"-stemming. Vanwege een "samenwerkingsgerichte ingesteldheid" stemde België voor, maar het diende samen met Italië, Bulgarije en Malta een officiële verklaring in.
In dit statement benadrukken de vier landen dat deze goedkeuring louter over de bevriezing gaat en niet gezien mag worden als groen licht voor het gebruiken van de activa voor een lening aan Oekraïne. De ondertekenaars waarschuwen voor verregaande "juridische, financiële en institutionele gevolgen" en pleiten voor alternatieve financieringsopties met minder risico’s. Vooral de steun van de Italiaanse premier Giorgia Meloni is een belangrijke opsteker voor De Wever in zijn verzet tegen het huidige plan.
"Een peulenschil"
De bezorgdheid over de risico's stond ook centraal tijdens het bezoek van De Wever aan de Britse premier Keir Starmer op Downing Street 10. Hoewel het Verenigd Koninkrijk en de EU samen willen optrekken om Kiev te steunen, wees De Wever op de ongelijke kaarten die op tafel liggen.
"Het VK zit in een totaal andere situatie," verklaarde De Wever na afloop. "Zij hebben slechts 8 miljard aan Russische tegoeden staan. Dat is een peulenschil in vergelijking met hun bbp. Voor de Britten is het risico klein, dus zij kunnen die gok wagen."
Voor België, waar de clearinginstelling Euroclear gevestigd is, gaat het om ongeveer 185 miljard euro. De Wever noemt de situatie een "zwaard van Damocles" boven de Belgische economie. Hij hekelde ook de perceptie in de internationale pers: "Dat wij met de vinger worden gewezen alsof we spionnen van Rusland zijn, is kras. Wij zijn de beste leerling van de klas en geven onze belastingwinst op de tegoeden effectief aan Oekraïne."
De premier benadrukte dat de Belgische bevolking bereid is offers te brengen voor een vrij Oekraïne, maar enkel als de lasten gedeeld worden. "Als ik van de Europese tafel kan terugkomen met de zekerheid dat we hier niet alleen in staan, zal mijn bevolking gerustgesteld zijn."
Rechtszaak en vergelding
Dat de risico's reëel zijn, bleek vrijdag opnieuw toen bekend raakte dat de Russische centrale bank een rechtszaak aanspant tegen Euroclear. Volgens Veerle Colaert, professor financieel recht aan de KU Leuven, is de kans groot dat Russische rechtbanken – die onder invloed van het Kremlin staan – Rusland in het gelijk stellen.
Hoewel een Russisch vonnis in Europa weinig directe impact heeft, waarschuwt Colaert voor de gevolgen elders. Euroclear heeft zo'n 17 miljard euro aan tegoeden in Rusland zelf, en ook activa in landen die Rusland gunstig gezind zijn, kunnen gevaar lopen. "In zogenaamde 'Russian-friendly countries' zouden tegoeden in beslag genomen kunnen worden. Dat is geld van Europese beleggers; zij kunnen dus rechtstreeks getroffen worden," aldus Colaert.
Deze week wordt cruciaal voor De Wever. Terwijl Europa een definitieve beslissing voorbereidt, hoopt de Belgische premier dat, in navolging van Italië, nog meer landen zullen inzien dat er betere alternatieven zijn dan het riskante plan met de Euroclear-tegoeden.
