Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het kabinet alles op alles zet om de digitale veiligheid van Nederland te waarborgen. De aanleiding is de ophanden zijnde overname van Solvinity, een cruciaal techbedrijf achter DigiD, door de Amerikaanse IT-gigant Kyndryl. Politici vrezen dat de toegang tot overheidsdiensten hierdoor een geopolitiek drukmiddel kan worden.
Het in Nederland opgerichte Solvinity beheert de technische infrastructuur – de digitale ‘snelweg’ – waarover DigiD-verkeer loopt. Daarnaast levert het diensten voor MijnOverheid en het CJIB. Nu het Amerikaanse Kyndryl op het punt staat eigenaar te worden, luidt de Kamer de noodklok over de afhankelijkheid van Amerikaanse techreuzen.
Angst voor 'Kill Switch' en chantage
Hoewel het ministerie van Binnenlandse Zaken benadrukt dat Solvinity geen inhoudelijke toegang heeft tot persoonsgegevens omdat deze versleuteld worden verstuurd, zien experts en Kamerleden andere gevaren. De vrees is niet zozeer dat Amerikanen direct meekijken, maar dat de dienstverlening kan worden stopgezet.
Volgens deskundigen kan de Amerikaanse overheid via sanctiewetgeving Amerikaanse bedrijven dwingen diensten aan Nederland te staken. Een voorbeeld dat wordt aangehaald is de ingreep van president Trump tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag, waarbij de hoofdaanklager plotseling geen toegang meer had tot zijn Microsoft-account.
"Het moet niet zo ver komen dat Trump met één druk op de knop straks onze digitale overheid kan uitzetten," waarschuwt Kamerlid Kathmann (GroenLinks-PvdA). Ook de VVD is bezorgd dat de Amerikaanse overheid via de overname "een weg zou kunnen vinden tot gegevens" en Nederland daarmee zou kunnen chanteren.
Pijnlijke ironie
Opvallend is dat Solvinity zelf in mei nog waarschuwde voor precies dit scenario. In een position paper stelde het bedrijf samen met sectorgenoten dat het "niet langer ondenkbaar is dat toegang tot clouddiensten ingezet wordt als geopolitiek drukmiddel." Dat juist dit bedrijf nu in Amerikaanse handen dreigt te vallen, noemt staatssecretaris Van Marum (Digitalisering) "een verrassing".
Oproep tot ingrijpen
Tijdens een technische briefing spreken Kamerleden met experts over de risico's. De Kamer wil harde garanties. VVD-Kamerlid Erkens vindt dat de deal zonder juridische garanties niet mag doorgaan. Als de overname onafwendbaar is, moet de overheid er volgens hem voor zorgen dat Solvinity niet langer verantwoordelijk is voor DigiD. Kathmann oppert daarnaast de mogelijkheid van een 'gouden aandeel', waarmee de Nederlandse staat een vetorecht zou krijgen.
Het ministerie van Economische Zaken en de landsadvocaat onderzoeken momenteel of de overname juridisch geblokkeerd kan worden, bijvoorbeeld via de wet Veiligheidstoets Investeringen Fusies en Overnames (Vifo). Toch waarschuwt Marietje Schaake (Stanford University) dat Europa vaak voorzichtig is met dergelijke blokkades om de relatie met de VS niet te beschadigen.
Alternatieven en toekomst
Overstappen naar een andere aanbieder is volgens experts mogelijk, maar complex. "Het is niet alsof je koffiebonen bij een andere winkel koopt, maar alsof je van merk koffiemachine moet wisselen omdat de cups niet meer leverbaar zijn," stelt technologie-expert Bert Hubert. Er zijn wel alternatieven, zoals het Nederlandse Info Support of het Duitse Nextcloud.
De digitale autonomie van Nederland is inmiddels ook een thema aan de formatietafel. D66-leider Jetten heeft aangegeven dat er in een nieuw kabinet een bewindspersoon komt met een specifieke opdracht voor digitale veiligheid. De Kamer wil hier niet op wachten en eist nog voor half februari een debat over de kwestie.
