De diplomatieke spanningen tussen Oekraïne en Israël zijn deze week tot een kookpunt gekomen. De aanleiding is de aankomst van schepen in Israëlische havens die volgens Kiev gevuld zijn met graan dat door Rusland is gestolen uit bezette Oekraïense gebieden. President Volodymyr Zelensky heeft gedreigd met sancties tegen betrokken bedrijven en individuen.
De kern van het huidige geschil draait om de Panormitis, een schip onder Panamese vlag dat afgelopen weekend de baai van Haifa bereikte. Volgens Oekraïense functionarissen heeft het schip meer dan 6200 ton tarwe en 19.000 ton gerst aan boord, afkomstig uit de door Rusland gecontroleerde gebieden in Zuid-Oekraïne.
Het zou de tweede keer in een maand tijd zijn dat een dergelijk transport Israël bereikt; eerder deze maand zou het Russische schip Abinsk al 44.000 ton gestolen tarwe hebben gelost in Haifa.
'Twitter-diplomatie' versus bewijsvoering
President Zelensky uitte zijn frustratie op sociale media en stelde dat het kopen van gestolen goederen in elk "normaal land" tot juridische aansprakelijkheid leidt. "De Israëlische autoriteiten kunnen niet onwetend zijn over welke schepen hun havens binnenvaren en welke lading zij vervoeren," aldus Zelensky.
Hij benadrukte dat de Oekraïense inlichtingendiensten sancties voorbereiden die ook gecoördineerd zullen worden met Europese partners.
De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Gideon Sa'ar, reageerde scherp op de beschuldigingen. Hij deed de uitspraken van Zelensky af als "Twitter-diplomatie" en stelde dat Oekraïne geen officieel verzoek om rechtshulp heeft ingediend of concreet bewijs heeft geleverd.
Volgens Sa'ar onderzoekt de Israëlische belastingdienst de documentatie van de Panormitis, maar kan de staat niet zomaar ladingen in beslag nemen zonder een juridisch proces en sluitend bewijs van diefstal.
Systematische diefstal en de 'schaduwvloot'
Kiev spreekt de Israëlische bewering dat er geen informatie is gedeeld tegen. Een woordvoerder van het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde dat Israël ruim van tevoren op de hoogte was gesteld via diplomatieke kanalen. Oekraïne schat dat Rusland sinds het begin van de invasie in 2022 zeker 15 miljoen ton graan illegaal heeft toegeëigend.
Onderzoekers wijzen op een complex systeem waarbij graan in bezette gebieden wordt geoogst, via Russische havens op schepen van een zogenaamde "schaduwvloot" wordt geladen en vervolgens via ship-to-ship transfers op de Zwarte Zee wordt overgeladen om de werkelijke herkomst te verhullen.
Europese Unie waarschuwt voor sancties
De kwestie is inmiddels ook geëscaleerd naar het niveau van de Europese Unie. Een woordvoerder van de Europese Commissie bevestigde dat er contact is opgenomen met de Israëlische autoriteiten.
De EU veroordeelt elke actie die de Russische oorlogskas spekt of Europese sancties omzeilt. "Wij blijven bereid om individuen en entiteiten in derde landen op de sanctielijst te plaatsen indien dat nodig is," waarschuwde de EU-woordvoerder.
De relatie tussen Oekraïne en Israël is al langer gespannen. Sinds de invasie in 2022 probeert Israël een delicate balans te vinden tussen Kyiv en Moskou. Hoewel Israël humanitaire hulp biedt, heeft het tot dusver geweigerd om militaire steun of wapensystemen aan Oekraïne te leveren, tot grote ontevredenheid van de regering in Kyiv. Dit recente graangeschil dreigt de bilaterale banden nu verder te ondermijnen.
