De Nederlandse Kustwacht kampt met zulke grote tekorten aan personeel en materieel dat de dienst de vitale infrastructuur op de Noordzee momenteel niet kan beschermen tegen spionage en sabotage. Uit interne documenten en recente analyses blijkt dat Nederland tot zeker 2027 het risico loopt verdachte schepen te missen, ondanks de toegenomen dreiging sinds de Russische invasie in Oekraïne.
De problemen bij de Kustwacht zijn urgent. De dienst beschikt over onvoldoende capaciteit om de duizenden kilometers aan datakabels, elektriciteitsverbindingen en gasleidingen op de zeebodem effectief te bewaken. Uit documenten die NRC opvroeg via de Wet open overheid blijkt dat de afdeling die verdachte signalen moet analyseren, slechts tijdens kantooruren geopend is. Daarnaast had de meldkamer in 2024 slechts de helft van de benodigde bezetting.
Alleen doorgeven, niet handelen
De operationele slagkracht is hierdoor ernstig beperkt. Wanneer private partijen, zoals vissers of exploitanten van windparken, melding maken van verdachte activiteiten, kan de Kustwacht deze meldingen vaak niet inhoudelijk verwerken. De dienst kan signalen momenteel enkel "aannemen en doorzetten", zonder de capaciteit om direct actie te ondernemen of de dreiging te analyseren.
Deze situatie staat in schril contrast met de ambities van de overheid. Na de sabotage van de Nord Stream-pijpleidingen werd het Programma Bescherming Noordzee Infrastructuur (PBNI) in het leven geroepen. Dit programma komt echter nauwelijks van de grond door bureaucratisch gesteggel tussen maar liefst zes verantwoordelijke ministeries. Geen van de ministeries lijkt bereid structureel geld uit te trekken voor de beveiliging, waardoor de plannen volgens experts vooral blijven hangen in "willen" in plaats van "doen".
Jarenlange problemen met inzetbaarheid
De zorgen over de Kustwacht zijn niet nieuw. Al in februari 2023 bleek dat kustwachtschepen, waaronder de 'Arenden' (Visarend en Zeearend), tot wel 43 procent van de geplande vaartijd niet inzetbaar waren door personeelsgebrek en onderhoud. Dit betekent dat schepen ook in noodsituaties regelmatig niet kunnen uitvaren.
Frank Bekkers van denktank HCSS waarschuwde destijds al dat de plannen "duidelijk onvoldoende" waren. Terwijl Nederland in de startblokken blijft staan, pakken omringende landen door. Het Verenigd Koninkrijk heeft speciale surveillanceschepen in de vaart genomen voor oorlogsvoering op de zeebodem en België heeft een specifieke minister voor de Noordzee aangesteld om de regie te stroomlijnen. De Nederlandse overheid ziet echter geen aanleiding voor een dergelijke autoriteit en houdt vast aan de huidige verdeelde bestuursvorm.
Toekomstperspectief
De vooruitzichten voor de korte termijn zijn somber. In de interne stukken wordt gemeld dat de ambities om de beveiliging op te schroeven tot zeker volgend jaar op een laag pitje staan. Deze ambities mogen voorlopig "zo min mogelijk beslag leggen op tijd of capaciteit".
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat laat in een reactie weten dat er voor de jaren 2024-2026 wel incidentele middelen beschikbaar zijn gesteld voor investeringen in sensoren en bodemonderzoek. Echter, voor een duurzame bescherming richting 2030 is er structureel zo'n 70 miljoen euro per jaar extra nodig. Demissionair minister Harbers (IenW) heeft aangegeven dat het aan een nieuw kabinet is om knopen door te hakken over deze structurele financiering.
Tot die tijd blijft de Noordzee – een van de drukst bevaren zeeën ter wereld en cruciaal voor de Nederlandse energievoorziening – kwetsbaar voor de "onzichtbare dreiging" onder water.
