De Israëlische regering heeft besloten dat tientallen internationale hulporganisaties vanaf 1 januari niet langer in de Gazastrook mogen opereren. Onder de getroffen organisaties bevinden zich grote namen als Artsen Zonder Grenzen (AZG), Oxfam, Save The Children en Care International. De beslissing stuit op fel verzet van de ngo's zelf en leidde tot een scherpe waarschuwing van tien westerse landen, die spreken van een "catastrofale" situatie nu de winter invalt.

Volgens het Israëlische ministerie van Diaspora Zaken hebben de organisaties niet voldaan aan nieuwe, strikte regels. Deze regels vereisen dat ngo's gedetailleerde informatie delen over hun financiering, activiteiten en vooral over hun personeel. Organisaties die weigerden lijsten van hun Palestijnse medewerkers te overhandigen "om banden met terrorisme uit te sluiten", hebben te horen gekregen dat hun licenties worden ingetrokken.

Naar schatting gaat het om 25 tot 37 organisaties, wat neerkomt op het verdwijnen van ongeveer een kwart van alle internationale hulporganisaties in het gebied.

"In geen enkel conflictgebied meegemaakt"

De hulporganisaties noemen de nieuwe eisen onwerkbaar en gevaarlijk. Juliette Verhoeven van Save The Children noemt de maatregel ongekend: "Dit hebben we nog in geen enkel conflictgebied meegemaakt."

Het struikelblok is voornamelijk de privacy en veiligheid van lokaal personeel. Israël eist niet alleen namen en adressen, maar in sommige gevallen ook informatie over familieleden en activiteiten op sociale media. Veel ngo's weigeren deze gegevens te delen uit vrees dat hun medewerkers doelwit worden van het Israëlische leger. "We willen het leven van onze medewerkers niet in gevaar brengen", aldus Verhoeven. Omdat internationale staf Gaza nauwelijks nog in kan, draaien deze organisaties bijna volledig op lokale Palestijnse medewerkers.

Koepelorganisatie 11.11.11 reageert woedend en noemt de beslissing "crimineel, verwerpelijk en dodelijk". Volgens de organisatie schendt Israël hiermee rechtstreeks de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof, dat Israël verplichtte om genocide te voorkomen en ongehinderde humanitaire toegang te verzekeren.

Artsen Zonder Grenzen onder vuur

Specifiek Artsen Zonder Grenzen (AZG) ligt onder een vergrootglas. Israël beschuldigt de medische hulporganisatie ervan medewerkers in dienst te hebben die banden hebben met Hamas en Islamitische Jihad. AZG ontkent dit stellig en benadrukt dat het "nooit bewust mensen in dienst zou nemen die betrokken zijn bij militaire activiteiten".

De impact van een vertrek van AZG zou enorm zijn. De Belgische directeur van de organisatie meldt dat zij verantwoordelijk zijn voor de ondersteuning van zo’n twintig procent van alle ziekenhuisbedden in Gaza. Eerder in september werd AZG al tijdelijk de toegang ontzegd.

Internationale veroordeling en winterkou

De timing van de verbanning wordt door waarnemers als desastreus beschouwd. In een gezamenlijke open brief uiten de ministers van Buitenlandse Zaken van tien landen — waaronder het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Canada, Japan en Zwitserland — hun diepe bezorgdheid.

"Nu de winter in aantocht is, staan de mensen in Gaza voor verschrikkelijke omstandigheden met hevige regen en dalende temperaturen", schrijven de ministers. Recente stormen hebben duizenden tenten verwoest en de sanitaire infrastructuur is ingestort, waardoor honderdduizenden mensen kwetsbaar zijn voor ziektes en overstromingen. Meer dan de helft van de ziekenhuizen functioneert slechts gedeeltelijk en er is een tekort aan alles.

Ook vanuit België en de EU klinkt kritiek. De Belgische minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) noemde de situatie op X onaanvaardbaar: "Humanitaire hulpverlening is niet optioneel, noch voorwaardelijk of politiek." Europees commissaris Hadja Lahbib voegde daaraan toe dat het verbannen van ngo's gelijkstaat aan "het blokkeren van levensreddende hulp".

Israëlische functionarissen verwerpen de kritiek en stellen dat de organisaties maanden de tijd hebben gehad om aan de regels te voldoen en dat de maatregelen noodzakelijk zijn voor de veiligheid. Volgens COGAT, het Israëlische orgaan dat toeziet op de gebieden, zal de maatregel de totale hoeveelheid hulp niet beïnvloeden, een claim die door de hulporganisaties als onwaar wordt bestempeld.