Trumps ‘Vredesraad’ voor Gaza groeit uit tot mondiaal orgaan, reacties blijven verdeeld

De plannen van de Amerikaanse president Donald Trump voor een internationale ‘Board of Peace’ (Vredesraad) stuiten wereldwijd op gemengde reacties. Wat begon als een orgaan voor de wederopbouw van Gaza, lijkt uit te groeien tot een concurrent voor de Verenigde Naties, inclusief een controversieel lidmaatschapsmodel.

De Amerikaanse regering heeft inmiddels zo'n zestig wereldleiders uitgenodigd om toe te treden tot de raad. Hoewel het initiatief onderdeel is van Trumps twintigpuntenplan voor de Gazastrook, blijkt uit gelekte concept-statuten dat de ambities veel verder reiken. De raad zou zich op termijn ook moeten buigen over andere conflicten, zoals die in Oekraïne en Venezuela.

Alternatief voor de VN

Volgens bronnen van onder meer The New York Times en persbureau Reuters wordt in het concept-handvest van de nieuwe organisatie met geen woord meer gerept over Gaza. In plaats daarvan wordt gesproken over een orgaan dat "stabiliteit moet bevorderen" en "duurzame vrede moet veiligstellen" in conflictgebieden wereldwijd.

Analisten zien hierin een poging van Trump om de invloed van de Verenigde Naties, een organisatie waar hij regelmatig kritiek op heeft, in te dammen. Trump zelf zal fungeren als voorzitter voor het leven en behoudt het vetorecht over beslissingen.

Opvallend is de financiële drempel voor permanente invloed: landen kunnen een permanent lidmaatschap verkrijgen door een eenmalige bijdrage van 1 miljard dollar. Reguliere leden worden benoemd voor een termijn van drie jaar.

Verdeeldheid in Europa en daarbuiten

De reacties op de uitnodigingen lopen sterk uiteen. Frankrijk heeft bij monde van minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot laten weten de uitnodiging af te wijzen. Parijs stelt dat het initiatief onverenigbaar is met het mandaat van de VN en de internationale rechtsorde. Ook Canada reageert koeltjes en heeft aangegeven niet te zullen betalen voor een zetel.

Nederland houdt de boot vooralsnog af. Een woordvoerder van premier Schoof bevestigde dat de uitnodiging is ontvangen, maar dat er nog "veel vragen zijn over wat dit precies inhoudt". Ook de Britse premier Starmer wil eerst overleggen met bondgenoten voordat er een besluit valt.

In andere delen van de wereld is er meer enthousiasme. Hongarije, Vietnam, Oezbekistan, Kazachstan en Marokko hebben hun deelname reeds toegezegd. De Marokkaanse koning Mohammed VI prees het initiatief als een "nieuwe benadering voor het oplossen van wereldwijde conflicten".

Spanning rondom Rusland en Oekraïne

Een pijnlijk punt is de uitnodiging aan Rusland en Belarus, landen die door het Westen grotendeels worden geïsoleerd vanwege de oorlog in Oekraïne. Het Kremlin heeft laten weten het voorstel te "bestuderen", terwijl de Belarussische leider Loekasjenko de uitnodiging al heeft verwelkomd.

Voor de Oekraïense president Volodymyr Zelensky is dit onacceptabel. Hij verklaarde dat het voor hem "moeilijk voor te stellen is" om in één raad te zitten met Rusland. "Rusland staat voor een oorlogsraad, niet voor een vredesraad", aldus Zelensky.

Structuur en prominente namen

De Vredesraad wordt ondersteund door een aantal sub-organen. De kern wordt gevormd door de ‘Founding Executive Board’, waarin naast Trump ook zijn minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, schoonzoon Jared Kushner en voormalig Brits premier Tony Blair zitting hebben.

Daarnaast is er een specifieke ‘Gaza Executive Board’. Hierin is een rol weggelegd voor oud-VN-gezant en voormalig Nederlands minister Sigrid Kaag, die toezicht moet houden op het overgangsbestuur in Gaza. Ondanks de focus op de regio zijn er, tot ongenoegen van premier Netanyahu, geen Israëlische functionarissen uitgenodigd voor het hoofdbestuur. Wel zijn functionarissen uit Turkije en Qatar betrokken bij de ondersteunende raden.

VN-secretaris-generaal Guterres reageerde diplomatiek op de ontwikkelingen door te stellen dat lidstaten vrij zijn zich te verenigen, maar benadrukte dat de VN "altijd hun mandaat zullen blijven uitvoeren".