De Europese Commissie heeft dinsdag haar vernieuwde strategie tegen racisme gepresenteerd. Europees Commissaris voor Gelijkheid Hadja Lahbib (Renew Europe) legde de nadruk op educatie, de rol van de media en de aanpak van discriminerende AI-algoritmes.
Hoewel de plannen ambitieus zijn, klinkt er vanuit het maatschappelijk middenveld forse kritiek: de strategie zou blind zijn voor de groeiende anti-immigratierhetoriek in Europa.
De nieuwe strategie volgt op het actieplan dat liep van 2020 tot 2025, dat destijds werd gelanceerd in de nasleep van de wereldwijde Black Lives Matter-protesten. Zes jaar later is het politieke klimaat in Europa echter aanzienlijk veranderd, met een opmars van rechtse partijen en een verharding van het debat.
Onderwijs en Media als speerpunten
Tijdens de presentatie kondigde Lahbib, zelf voormalig journalist bij de RTBF, een samenwerking aan met UNESCO om antiracisme-educatie te versterken. "De rol van de media is cruciaal in hoe mensen die risico lopen slachtoffer te worden van racisme, worden gerepresenteerd," aldus Lahbib. Het project omvat seminars voor journalisten en maatschappelijke organisaties, waarbij ook specifiek wordt gekeken naar sociale media en online beeldvorming.
Daarnaast wil de Commissie strenger toezien op artificiële intelligentie. De angst bestaat dat algoritmes bestaande vooroordelen versterken, bijvoorbeeld bij sollicitatiesoftware of de bepaling van verzekeringspremies op basis van postcode of nationaliteit.
De harde cijfers van ongelijkheid
In haar toespraak onderbouwde Lahbib de noodzaak van het beleid met concrete statistieken over de huidige stand van zaken in de EU:
Roma-gemeenschap: Roma leven gemiddeld 8 jaar korter dan de gemiddelde Europeaan.
Arbeidsmarkt: Bijna de helft van de mensen van Afrikaanse afkomst die in de EU werken, is overgekwalificeerd voor hun huidige baan.
Sollicitaties: Mensen van Afrikaanse, Aziatische of Midden-Oosterse afkomst hebben twee keer zoveel kans om afgewezen te worden voor een sollicitatiegesprek dan autochtone kandidaten.
Economische impact: Rassendiscriminatie en etnische discriminatie kosten Europa jaarlijks bijna 13 miljard euro aan gemiste economische groei.
Om deze ongelijkheid aan te pakken, stelt de Commissie in de volgende EU-begroting voor om de financiering voor gelijkheid te verdubbelen tot 3,6 miljard euro.
Handhaving en nationale actieplannen
Een belangrijk pijnpunt blijft de implementatie door de lidstaten zelf. Momenteel hebben slechts 14 van de 27 EU-lidstaten een nationaal actieplan tegen racisme. Lahbib benadrukte dat dit onvoldoende is en dat er strenger gekeken zal worden naar sancties voor landen die de Richtlijn Rassengelijkheid niet naleven.
Kritiek: "Blind voor anti-migratierhetoriek"
Ondanks de persoonlijke betrokkenheid van Lahbib — die haar speech begon met een verwijzing naar haar Kabylische wortels — is de ontvangst van de strategie gemengd. Het Europees Netwerk tegen Racisme (ENAR) stelt dat het plan faalt in het adresseren van anti-migratierhetoriek, wat volgens hen onlosmakelijk verbonden is met modern racisme in Europa.
"De strategie negeert de structurele aard van racisme in de EU en leunt te veel op niet-bindende maatregelen," zegt Julie Pascoet van ENAR. De organisatie wijst erop dat migranten steeds vaker te maken krijgen met criminalisering, terwijl maatschappelijke organisaties die hen steunen onder druk staan.
Ook vanuit het Europees Parlement klinkt teleurstelling. De Franse Groen-Europarlementariër Mélissa Camara noemt de strategie "teleurstellend" en roept lidstaten op om eindelijk de richtlijn voor gelijke behandeling aan te nemen. Deze richtlijn, die bescherming tegen discriminatie zou uitbreiden naar huisvesting en gezondheidszorg, wordt al sinds 2008 — 17 jaar lang — geblokkeerd in de Raad door diverse lidstaten.
Het is nu aan de lidstaten en het parlement om de plannen goed te keuren, in een tijd waarin partijen met een anti-migratieagenda in steeds meer Europese landen invloed winnen.
