Het Vlaams Vredesinstituut heeft dit onderzoek gestart vanwege de onduidelijkheid over het aantal schietincidenten in België, aangezien er geen officiële database bestaat die deze gegevens bijhoudt. Om deze leemte te vullen, heeft het instituut de 'Gun Violence Incident Monitor' (GVIM) opgezet, die gebruikmaakt van kunstmatige intelligentie om honderden mediabronnen binnen de Europese Unie te analyseren. De resultaten van dit onderzoek zijn gebaseerd op deze gegevens.

"Uit eerdere studies bleek dat er weinig betrouwbare cijfers beschikbaar zijn over vuurwapengeweld in Europa, wat het moeilijk maakt om vergelijkingen te maken," aldus onderzoeker Astrid De Schutter van het Vlaams Vredesinstituut. "Daarom hebben we, op verzoek van de Europese Commissie, samen met onze technologiepartner de 'Gun Violence Incident Monitor' ontwikkeld."

"Met deze tool scannen we media-artikelen in alle 27 EU-lidstaten op incidenten van vuurwapengeweld. We maken gebruik van kunstmatige intelligentie, en de resultaten worden ook door mensen geverifieerd. We hopen deze aanpak in de komende jaren voort te zetten om een betrouwbare database op te bouwen."

Toename van schietincidenten

De GVIM toont aan dat er vorig jaar 184 incidenten met vuurwapens waren, waarbij 80 mensen gewond raakten en er minstens 21 dodelijke slachtoffers vielen.

Een opvallend aspect is dat in 65 procent van de gevallen daadwerkelijk geschoten werd. "Eerdere onderzoeken hebben aangetoond dat het merendeel van het vuurwapengeweld niet dodelijk is en vaak wordt gebruikt om te intimideren," merkt het Vlaams Vredesinstituut op.

Brussel als brandhaard

Bij een nadere beschouwing van de algemene cijfers blijkt Brussel de grootste brandhaard te zijn, met 71 geregistreerde incidenten. "De hoge cijfers zijn sterk verbonden met het drugsgeweld in de stad," staat in het onderzoek vermeld. "In deze context leiden de incidenten in Brussel vaak tot gewonden en zelfs dodelijke slachtoffers."

Bijna 40 procent van alle geregistreerde vuurwapenincidenten vond plaats in Brussel, wat ongeveer de helft van alle schietincidenten en gewonden vertegenwoordigt, evenals meer dan 60 procent van de dodelijke slachtoffers in België.

Wat betreft de provincie Antwerpen, die ook bekendstaat om drugsgeweld, werden er 29 incidenten geregistreerd, maar in slechts 34 procent van de gevallen werd daadwerkelijk geschoten.

"De drugshandel in Antwerpen is voornamelijk gerelateerd aan de groothandel. In tegenstelling tot het geweld dat voortkomt uit de consumentenmarkt, proberen criminele organisaties hier geweld te minimaliseren om de aandacht van de politie te vermijden," legt het Vlaams Vredesinstituut uit.

Criminele context

Volgens het onderzoek vindt het merendeel van het vuurwapengeweld in België plaats binnen een criminele context, zoals gewapende overvallen (42), bedreigingen en conflicten (36), en incidenten gerelateerd aan drugsmilieu en bendegeweld (25).

Opmerkelijk is dat bij gewapende overvallen niet vaak daadwerkelijk geschoten wordt. Dit is anders bij incidenten die verband houden met drugs- en bendegeweld, waar in 92 procent van de gevallen het wapen daadwerkelijk wordt gebruikt, wat leidt tot de meeste dodelijke slachtoffers en gewonden.

Daders en slachtoffers

In alle 184 gevallen van het GVIM is de dader een (jonge) man, zonder uitzondering. Bijna 70 procent van de daders is jonger dan 35 jaar.

Meer dan de helft van de slachtoffers is ook jonger dan 35 jaar. "Bij incidenten waarbij niet geschoten werd, maar alleen gedreigd, zijn de slachtoffers relatief vaker minderjarigen of vijftigplussers."

Opmerkelijk is dat er geen vrouwelijke daders zijn geregistreerd, terwijl 16 procent van de slachtoffers vrouwelijk is. "Intrafamiliaal geweld is de enige categorie waarin er meer vrouwelijke dan mannelijke slachtoffers zijn."

Focus op onderzoek naar herkomst van vuurwapens

Deze cijfers roepen de vraag op: hoe moet dit probleem worden aangepakt? "Het is cruciaal om vuurwapengeweld een blijvende prioriteit te maken," zegt De Schutter, "vooral gezien het hoge aantal incidenten."

"In het regeerakkoord is opgenomen dat er aandacht moet zijn voor het registreren en onderzoeken van de herkomst van vuurwapens. In het verleden werd het vuurwapen vaak als 'bijvangst' beschouwd, maar het is essentieel om hierop te focussen en zo de bron van illegale vuurwapens aan te pakken. Hiervoor zijn uiteraard ook voldoende middelen nodig."