Het is een wrange paradox in de Europese energiecrisis: terwijl Russische olie via een ingenieuze 'witwasroute' nog steeds massaal de havens van Antwerpen en Rotterdam binnenkomt, dreigt het doek te vallen voor de zichtbare tak van de Russische olie-industrie in de Lage Landen. Ivo Hoskens, de Vlaamse topman van Lukoil Benelux, spreekt voor het eerst over de gedwongen verkoop van bijna 250 tankstations. "Meer dan 1.000 gezinnen zijn afhankelijk van ons."
De geopolitieke strop rond de Russische energiesector wordt aangehaald, en dat is nu direct voelbaar langs de Belgische en Nederlandse snelwegen. Door recente, harde Amerikaanse sancties – ingezet onder de Trump-administratie – hebben westerse bedrijven een deadline gekregen: tot eind april mogen ze nog zakendoen met Lukoil, daarna is het definitief over en uit. Het resultaat is dat de Russische privémaatschappij haar volledige buitenlandse imperium in de etalage heeft moeten zetten.
Vlaamse topman in het oog van de storm
Midden in deze geopolitieke storm staat een Vlaming: Ivo Hoskens. De Antwerpenaar werkt al sinds 2000 voor het olieconcern en schopte het tot algemeen directeur van Lukoil in de Benelux. Na de aankondiging van de sancties bleef het lang stil, maar nu reageert Hoskens op de onzekerheid die heerst bij zijn personeel.
"Lukoil Belgium en Lukoil Netherlands blijven een belangrijke bijdrage leveren aan de lokale economie," stelt Hoskens in een reactie. Hij benadrukt de menselijke impact van de sancties: "Meer dan 1.000 gezinnen zijn rechtstreeks of onrechtstreeks afhankelijk van onze lokale activiteiten. Zolang wij aan het roer staan, zijn die jobs gegarandeerd."
De inzet is hoog. Het gaat niet alleen om de jobs, maar om een enorme infrastructuur:
247 tankstations verspreid over België en Nederland.
Twee strategische opslagterminals in Neder-over-Heembeek en Maastricht.
Een belangrijk aandeel (45%) in de Zeeland-raffinaderij in Vlissingen.
De verkoop verloopt echter stroef. Lukoil wil zijn internationale tak in één geheel verkopen, wat betekent dat de Benelux-activiteiten niet apart kunnen worden overgenomen. Wie de nieuwe eigenaar wordt – en of de merknaam Lukoil uit het straatbeeld verdwijnt – is voorlopig onduidelijk.
De 'schaduwvloot' en de Antwerpse achterdeur
Terwijl Hoskens vecht voor het voortbestaan van de lokale tak, wijzen critici naar de schimmige praktijken van het moederbedrijf. Het 19de Europese sanctiepakket viseert specifiek Litasco Middle East, een dochterbedrijf in de Emiraten dat beschuldigd wordt van het aansturen van een 'schaduwvloot' om sancties te ontduiken. Hoskens ontkent elke betrokkenheid: "Mijn functie stond los van de internationale oliehandel. Ik had geen kennis van de schaduwvloot."
Het ironische is dat, ondanks de dreigende ondergang van de Lukoil-tankstations, de Russische olie zelf de weg naar de Benelux nog prima weet te vinden. Via een maas in de wet – experts spreken van een "ontwerpfout" – stroomt geraffineerde Russische olie via India gewoon de havens van Antwerpen en Rotterdam binnen.
De India-route: Ruwe Russische olie wordt in India verwerkt tot diesel. Zodra het geraffineerd is, krijgt het een nieuw label en mag het legaal als 'Indiase diesel' Europa in. India is hierdoor inmiddels de grootste leverancier van geraffineerde olie aan Europa geworden (360.000 vaten per dag).
De ARA-hub: In de havens van Amsterdam, Rotterdam en Antwerpen (ARA) wordt deze brandstof verhandeld. Volgens UGent-professor Thijs Van de Graaf is deze markt "transparant in prijs, maar vaag in oorsprong", waardoor Russische moleculen ongemerkt in onze tanks belanden.
De conclusie is bitter voor de werknemers in de Benelux: terwijl de 'achterdeur' in de haven wijd openstaat voor Russische producten, lijkt de 'voordeur' – de tankstations en de bijbehorende 1.000 banen – in het slot te vallen door de politieke realiteit.
