De aanleg van het nationale waterstofnetwerk, dat tegen 2030 vijf grote industrieclusters in Nederland en de buurlanden met elkaar moet verbinden, loopt ernstige vertraging op. Daarnaast zijn de kosten explosief gestegen en is er een groot financieringstekort. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer na onderzoek. Ook is de Tweede Kamer onvolledig geïnformeerd over de financiële risico's.

Gasunie is onlangs begonnen met de aanleg van het netwerk, dat cruciaal is voor de verduurzaming van de Nederlandse industrie. Groene waterstof (gemaakt uit duurzame elektriciteit en water) moet aardgas vervangen in processen waar elektrificatie niet mogelijk is, om zo de CO2-uitstoot drastisch te verminderen. Het project blijkt echter veel weerbarstiger en duurder dan voorzien.

Kostenraming verdubbeld

Vier jaar geleden werden de kosten voor het netwerk nog geschat op 1,5 miljard euro. Inmiddels is die raming opgelopen naar 3,8 miljard euro.

Een belangrijke oorzaak voor deze kostenexplosie is dat bestaande gasleidingen minder snel hergebruikt kunnen worden dan gehoopt. De industrie stapt langzamer af van aardgas dan verwacht, waardoor de huidige gasinfrastructuur langer in gebruik blijft. Hierdoor is Gasunie gedwongen om meer nieuwe leidingen aan te leggen in plaats van oude te recyclen, wat de kosten aanzienlijk opdrijft.

Politieke kritiek en financieel gat

De Algemene Rekenkamer uit stevige kritiek op de gang van zaken. Minister Hermans van Klimaat en Groene Groei was eerder op de hoogte van de kostenoverschrijdingen dan dat zij aan de Tweede Kamer meldde. "Wij vinden dat de minister scherper op de kwaliteit van de kostenraming had moeten zijn, omdat deze bepalend is voor de hoogte van de subsidie," aldus de Rekenkamer.

De financiële gevolgen zijn groot. De overheid had 750 miljoen euro aan subsidie toegezegd, maar dit is bij lange na niet toereikend. De Rekenkamer schat dat de staat nog zeker 2,5 miljard euro moet bijleggen om het netwerk te realiseren; een gat van 1,8 miljard euro bovenop de toezegging.

Kip-en-eiprobleem

Naast de infrastructuurproblemen kampt de sector met een economische patstelling. Omdat er nog nauwelijks groene waterstof beschikbaar is, blijft de prijs erg hoog. Bedrijven durven hierdoor de overstap niet aan, wat de investering in infrastructuur op papier onrendabel maakt.

Op dit moment is Shell de enige partij die een grote investering heeft aangedurfd met de bouw van een waterstoffabriek op de Tweede Maasvlakte. Gasunie werkt momenteel aan de verbinding tussen deze fabriek en de raffinaderij in Pernis. Voor de rest van het geplande 1200 kilometer lange netwerk wordt per onderdeel bekeken of het rendabel is; definitieve investeringsbesluiten laten daardoor op zich wachten.

Advies: Duidelijkheid over de rekening

De Algemene Rekenkamer adviseert het kabinet dringend om betere afspraken te maken over de financiering. Er moet een keuze gemaakt worden: meer overheidssubsidie, genoegen nemen met een lager rendement voor de Gasunie, of de kosten doorberekenen aan de gebruikers. Zonder duidelijkheid dreigt de verduurzaming van de industrie verder te stagneren.