België en Nederland hebben zich, samen met 24 andere landen, aangesloten bij een initiatief om het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) te herinterpreteren. De ondertekenaars stellen dat het huidige verdrag de aanpak van de migratiecrisis bemoeilijkt en pleiten voor meer juridische ruimte om criminele vreemdelingen uit te kunnen zetten.
In de marge van een ministeriële bijeenkomst van de Raad van Europa in Straatsburg hebben 26 van de 46 lidstaten een gezamenlijke verklaring ondertekend. Naast België en Nederland schaarden ook landen als het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken, Oekraïne en Italië zich achter de oproep. Grote landen zoals Frankrijk, Duitsland en Spanje ondertekenden de verklaring niet.
Strikter terugkeerbeleid
De kern van de discussie draait om de interpretatie van specifieke artikelen in het verdrag, die volgens de ondertekenende landen niet meer aansluiten bij de "huidige realiteit" van migratie. De focus ligt met name op Artikel 8 (het recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven) en Artikel 3 (het verbod op onmenselijke of vernederende behandeling).
De landen willen voorkomen dat Artikel 8 wordt gebruikt om de uitzetting van buitenlanders die veroordeeld zijn voor ernstige misdrijven (zoals verkrachting of drugshandel) te blokkeren puur op basis van hun familiebanden in het gastland. De verklaring stelt dat de "aard en ernst van het misdrijf" zwaarder moeten wegen dan sociale of culturele banden.
Daarnaast wordt gezocht naar een striktere uitleg van Artikel 3. De ondertekenaars vinden dat dit artikel beperkt moet blijven tot de "ernstigste kwesties" en geen proportionele beslissingen over uitzetting of uitlevering in de weg mag staan.
"Recht niet los van realiteit"
De Belgische minister van Asiel en Migratie, Anneleen Van Bossuyt, bevestigde de deelname van België en benadrukte dat het niet de bedoeling is om het Hof te verzwakken, maar om het verdrag toekomstbestendig te maken. "Het recht mag niet losstaan van maatschappelijke evoluties", aldus Van Bossuyt. "Wanneer interpretatie botst met de realiteit op het terrein, dreigt het draagvlak voor de rechtsstaat weg te vallen."
Ook de Ierse minister van Justitie, Jim O'Callaghan, pleitte voor "innovatieve oplossingen" en een betere balans tussen individuele rechten en het publieke belang, zoals nationale veiligheid.
Kritiek op 'morele terugtocht'
Het initiatief stuit echter op felle kritiek van mensenrechtenorganisaties. Amnesty International noemde de poging om het EVRM af te zwakken een "morele terugtocht" en sprak van een "wrange ironie" dat deze stappen worden gezet rond de Internationale Dag van de Rechten van de Mens.
"Mensenrechten waren nooit bedoeld als optioneel of gereserveerd voor comfortabele tijden", stelde Steve Valdez-Symonds van Amnesty UK. De organisatie waarschuwt dat het morrelen aan fundamentele beschermingen zoals Artikel 3 niet zal leiden tot een oplossing voor de asieldruk, maar wel de rechten van kwetsbare groepen in gevaar brengt.
Vervolgstappen
Hoewel er nog geen verdragsteksten officieel zijn herschreven, is de bijeenkomst in Straatsburg het startschot voor verdere onderhandelingen. De landen werken toe naar een top in mei volgend jaar, waar ze hopen een politieke verklaring aan te nemen die de weg vrijmaakt voor een nieuwe aanpak van het verdrag.
