In 2025 vonden er aan de Europese buitengrenzen stelselmatig illegale pushbacks plaats. Dit blijkt uit het rapport "Beaten Back at Europe's Borders 2025", opgesteld door een internationale coalitie van mensenrechtenorganisaties waaronder de solidariteitskoepel 11.11.11.
Bij deze illegale praktijken worden asielzoekers en migranten met dwang, en veelal gepaard gaand met geweld, over de grens teruggeduwd. Hierbij krijgen ze niet de kans om bescherming aan te vragen of een individueel onderzoek te doorlopen, wat in directe strijd is met Europese regelgeving, het VN-Vluchtelingenverdrag en het non-refoulementprincipe.
Concrete Cijfers en Statistieken
Het rapport bevat gedetailleerde cijfers over de impact van het grensbeleid op verschillende bevolkingsgroepen:
Totale pushbacks in 2025: Er werden minstens 80.865 illegale pushbacks geregistreerd. Dit komt neer op de systematische terugdrijving van ongeveer 221 mensen per dag.
Historische vergelijking: Dit aantal vertegenwoordigt een daling ten opzichte van de 120.457 pushbacks (ongeveer 300 per dag) in 2024 en de bijna 350.000 geregistreerde pushbacks in 2023. Mensenrechtenorganisaties benadrukken echter dat deze daling een vertekend beeld geeft en geen afname in het geweld weerspiegelt.
Geografische spreiding in 2025: Polen was verantwoordelijk voor het illegaal terugdrijven van 14.754 asielzoekers. Daarna volgde Bulgarije, dat in 2025 13.568 pushbacks uitvoerde.
Externalisatie via pullbacks: De daling in Europese statistieken wordt deels veroorzaakt door het uitbesteden van geweld naar derde landen. In 2025 voorkwam de Libische kustwacht, mede dankzij financiële en logistieke steun vanuit de EU, via zogenaamde 'pullbacks' dat 27.116 mensen de Europese grens wisten te bereiken.
Impact op specifieke groepen en slachtoffers
Een jonge Egyptische man getuigde hoe hij in Kroatië samen met 40 medereizigers — onder wie twaalf minderjarigen en kinderen van amper tien jaar oud — door gemaskerde ordehandhavers in de vrieskou een grensrivier in werd geduwd.
Drie Egyptische tieners kwamen door onderkoeling om het leven aan de grens tussen Bulgarije en Türkiye. Bulgaarse grenswachters blokkeerden urenlang opzettelijk de reddingsteams, hoewel de jongens meermaals noodnummers hadden gebeld.
In de Egeïsche Zee verdronken in februari 2026 vijftien mensen nadat de Griekse kustwacht hun boot zonder waarschuwing ramde. Dergelijke dodelijke incidenten volgen op eerdere tragedies, zoals de ramp met de Adriana in 2023 waarbij minstens 600 mensen omkwamen.
Extreem geweld en systematisch falen
De pushbacks vinden plaats in afgelegen grensregio's en op zee, en worden gekenmerkt door folterpraktijken. Grenswachten maken zich veelvuldig schuldig aan het uitdelen van slagen met wapenstokken of metalen staven, het toedienen van elektroshocks en het inzetten van politiehonden. Op zee blokkeert of saboteert de kustwacht regelmatig boten, waarna opvarenden op reddingsvlotten aan hun lot worden overgelaten.
Ook het Europese grensagentschap Frontex krijgt forse kritiek. Ondanks eerdere rapporten, talloze bewijzen en uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens waarin systematische schendingen worden bevestigd, blijft Frontex operationeel samenwerken met nationale grenswachten. Camera's die gewelddadige acties aan de grenzen moeten documenteren, blijken tijdens incidenten structureel en "toevallig" te zijn uitgeschakeld.
Europese hypocrisie
Flor Didden, migratie-expert bij 11.11.11, wijst op de scherpe contrasten en de hypocrisie binnen het politieke landschap. Waar Europese beleidsmakers de voorbije maanden felle kritiek uitten op het hardhandige optreden van de Amerikaanse immigratiedienst ICE, blijft het vanuit Brussel veelal stil wanneer buurlanden of de eigen kustwachten systematisch asielzoekers mishandelen of laten sterven.
De coalitie van ngo's roept de Europese lidstaten, de Europese Commissie en Frontex nadrukkelijk op om het grensbeleid in lijn te brengen met de fundamentele mensenrechten en illegale pushbacks onmiddellijk te staken.
